Herausforderung: Weniger Treibhausgase aus dem Reisanbau
Thách thức: Giảm khí thải nhà kính từ trồng lúa
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/21
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Bản dịch tiếng Việt
Trồng lúa rất quan trọng cho an ninh lương thực, nhưng cũng thải ra nhiều khí nhà kính. Đây là thách thức cho mục tiêu của Việt Nam là đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Bản dịch tiếng Việt
Tháng trước, tạp chí Nature Food đăng một nghiên cứu gây chú ý trong giới khoa học nông nghiệp toàn cầu. Các tác giả từ Đại học Boston và một số viện nghiên cứu quốc tế đã phân tích dữ liệu từ hơn 1.255 thí nghiệm đồng ruộng trên toàn thế giới. Kết quả của họ: Lượng khí thải nhà kính từ ruộng lúa đã tăng gần gấp đôi trong sáu thập kỷ qua [1]. Việt Nam là nước sản xuất lúa gạo lớn thứ năm thế giới. Chúng ta đang đối mặt với một mâu thuẫn: Chúng ta muốn đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, nhưng không thể từ bỏ trồng lúa vì đây là nền tảng cho an ninh lương thực và sinh kế của hàng triệu nông dân.
Bản dịch tiếng Việt
Điều gì đang xảy ra dưới ruộng lúa
Bản dịch tiếng Việt
Đồng bằng sông Cửu Long là vùng trồng lúa quan trọng nhất của Việt Nam. Nơi đây có lượng phát thải cao nhất trên mỗi đơn vị diện tích. Ảnh: Ruộng lúa ở huyện Tịnh Biên, An Giang. Nguồn: Dương Việt Anh
Bản dịch tiếng Việt
Theo Ngân hàng Thế giới, trồng lúa chiếm khoảng 48% tổng lượng khí thải nhà kính của ngành nông nghiệp Việt Nam. Khí nhà kính quan trọng nhất là metan (CH₄), góp phần lớn vào sự nóng lên toàn cầu. Hơn 75% lượng metan phát thải từ nông nghiệp đến từ trồng lúa [2]. Tính trên toàn nền kinh tế, metan từ trồng lúa chiếm 15% tổng lượng khí thải nhà kính quốc gia [3].
Bản dịch tiếng Việt
Điều quan trọng là lượng phát thải này không đồng đều ở mọi nơi. Đồng bằng sông Cửu Long sản xuất 90% lượng gạo xuất khẩu. Ở đó, hệ số phát thải metan trung bình khoảng 1,92 kg CH₄ mỗi ha mỗi ngày. Con số này cao hơn nhiều so với mức trung bình của Đông Nam Á (1,22 kg/ha/ngày) [4] và so với giá trị điển hình mà IPCC dùng để tính phát thải từ ruộng lúa (1,19 kg/ha/ngày) [5]. Điều đó có nghĩa là vùng trồng lúa quan trọng nhất của Việt Nam cũng có lượng phát thải cao nhất trên mỗi đơn vị diện tích.
Bản dịch tiếng Việt
Nghiên cứu trên Nature Food cho biết: Một trong hai nguyên nhân chính gây phát thải là việc vùi rơm rạ tươi vào đất ngập nước. Người ta làm vậy để tạo phân hữu cơ và tránh khói từ việc đốt rơm. Nguyên nhân còn lại là việc mở rộng diện tích canh tác [1].
Bản dịch tiếng Việt
Đốt rơm là việc phổ biến ở Việt Nam vì nhanh và rẻ. Nhưng nó gây hai hậu quả tiêu cực cho khí hậu: Thải ngay CO₂ và bồ hóng. Theo Ngân hàng Thế giới, Đồng bằng sông Cửu Long đốt hơn 80% lượng rơm ngay trên đồng sau khi thu hoạch [6]. Phần rơm còn lại được vùi vào đất ướt. Việc này làm tăng phát thải rõ rệt trong vụ tiếp theo. Lý do: Khi rơm tươi phân hủy trong điều kiện thiếu oxy, một lượng lớn chất hữu cơ đi vào đất. Điều này tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh metan phát triển.
Bản dịch tiếng Việt
Ngoài việc đốt và vùi rơm, chế độ tưới tiêu cũng quan trọng. Nông dân thường giữ nước trên ruộng liên tục để diệt cỏ dại, rửa trôi axit và dễ tưới hơn. Cách làm này tạo điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn sinh metan quanh năm.
Bản dịch tiếng Việt
Ngoài ra, nông dân thường bón quá nhiều phân đạm để tối đa hóa năng suất. Điều này làm tăng phát thải khí nitơ oxit (N₂O), một loại khí nhà kính gây hại gấp khoảng 300 lần CO₂. Nó cũng thúc đẩy cây trồng phát triển, khiến nhiều chất hữu cơ phân hủy trong điều kiện thiếu oxy hơn.
Bản dịch tiếng Việt
Một yếu tố khác là nhiệt độ. Khi nhiệt độ trung bình tăng do biến đổi khí hậu, các vi sinh vật sinh metan trong đất hoạt động nhanh hơn. Các nghiên cứu cho thấy: Sản sinh metan rất nhạy cảm với nhiệt độ. Lượng CH₄ phát thải từ vùng đất ngập nước có thể tăng 4–7% khi nhiệt độ tăng 1°C [7]. Điều đó có nghĩa là biến đổi khí hậu gián tiếp làm tăng phát thải từ ruộng lúa. Một vòng phản hồi tự củng cố được hình thành.
Bản dịch tiếng Việt
Các dự án thí điểm lạc quan về giảm phát thải
Bản dịch tiếng Việt
Các nghiên cứu quốc tế cho biết: Kỹ thuật ngập khô xen kẽ (AWD) là một giải pháp khả thi. AWD đơn giản: Thay vì giữ nước trên ruộng liên tục, người ta để ruộng khô trước khi tưới lại. Trong giai đoạn khô, oxy đi vào đất. Điều này phá vỡ điều kiện thiếu oxy mà vi khuẩn metan cần.
Bản dịch tiếng Việt
Có một dự án thí điểm tại xã Đông Thuận, huyện Thới Lai, Cần Thơ. Dự án này thuộc chương trình phát triển bền vững một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở Đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: Minh Phú
Bản dịch tiếng Việt
Hiệu quả của AWD tại Việt Nam đã được xác nhận qua nhiều thí nghiệm. Một nghiên cứu ở Đồng bằng sông Cửu Long từ 2014 đến 2016 cho thấy: AWD giảm phát thải metan từ trung bình 13 tấn CO₂ tương đương mỗi ha xuống còn 3,6 tấn CO₂ tương đương mỗi ha. Đó là mức giảm khoảng 72%.
Bản dịch tiếng Việt
AWD cũng giúp tiết kiệm nước. Điều này quan trọng vì biến đổi khí hậu làm hạn hán trầm trọng hơn. Ngoài ra, AWD có thể giữ năng suất ổn định hoặc thậm chí cải thiện nếu thực hiện đúng cách.
Bản dịch tiếng Việt
Nhưng AWD không đơn giản ở mọi nơi. Ở một số vùng, không đủ nước để ngập ruộng. Ở những vùng khác, đất không phù hợp. Vì vậy, cần điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện địa phương.
Bản dịch tiếng Việt
Một dự án khác là chương trình “Một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp” ở Đồng bằng sông Cửu Long. Chương trình này muốn làm cho việc trồng lúa bền vững hơn. Chương trình khuyến khích AWD, giảm phân bón và quản lý rơm rạ tốt hơn. Mục tiêu là giảm phát thải và cải thiện đời sống nông dân.
Bản dịch tiếng Việt
Chính phủ Việt Nam đã cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Trồng lúa là một phần quan trọng của nhiệm vụ này. Với các kỹ thuật như AWD và quản lý rơm rạ tốt hơn, Việt Nam có thể giảm phát thải mà không từ bỏ nghề trồng lúa.
Bản dịch tiếng Việt
Nghiên cứu trên Nature Food cũng chỉ ra rằng phát thải từ ruộng lúa trên toàn cầu đang tăng. Nguyên nhân là do mở rộng diện tích canh tác và các biện pháp như vùi rơm rạ. Nếu tất cả các nước áp dụng AWD và các phương pháp khác, lượng phát thải có thể giảm.
Bản dịch tiếng Việt
Tóm lại: Trồng lúa quan trọng cho lương thực, nhưng thải ra nhiều khí nhà kính. Việt Nam đặt mục tiêu đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Để làm được điều đó, trồng lúa cần phải thân thiện hơn với môi trường. AWD và quản lý rơm rạ tốt hơn là những giải pháp đầy hứa hẹn. Nhưng cần có sự điều chỉnh và hỗ trợ cho nông dân.


