Professor Chung Hoàng Chương: Auf der Suche nach den 'ökologischen Fingerabdrücken' des Mekong
Giáo sư Chung Hoàng Chương: Đi tìm 'dấu vân tay sinh thái' của sông Mekong
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Ho So Nhan Vat.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/13
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Bản dịch tiếng Việt
Giáo sư Chung Hoàng Chương đã ngoài 80 tuổi. Trong khi phần lớn các học giả cùng tuổi ngồi yên trong phòng nghiên cứu, ông lại chọn một 'cuộc trở về sinh thái' đầy thử thách. Ông rời giảng đường nơi từng dạy về các dân tộc học, để đến với những chiếc ghe dừa ở Bến Tre, kênh Xáng Xà No và những bờ sông đang sạt lở ở mũi Cà Mau. Với ông, Cửu Long – đoạn cuối của sông Mekong trên đất Việt – không phải là một đối tượng nghiên cứu tĩnh tại, mà là một thực thể đang hứng chịu nhiều tổn thương về sinh thái và xã hội. Chuyến đi của ông là nỗ lực tìm lại 'dấu vân tay' – bản sắc riêng của dòng sông, đang dần bị thời gian xóa nhòa.
Bản dịch tiếng Việt
Sự biến đổi dữ dội của vùng đồng bằng
Bản dịch tiếng Việt
Là một trí thức thuộc 'thế hệ 1.5' – thế hệ đến Mỹ khi còn ở tuổi thiếu niên – ông đã dành nửa thế kỷ ở đó để nghiên cứu sự di cư của con người, những nỗi đau và hy vọng của người di dân. Nhưng khi trở về, ông nhận ra một sự biến đổi khác cũng không kém phần dữ dội: sự mất đi lớp phù sa đã bồi đắp và nuôi dưỡng đồng bằng, sự biến mất của cá trắng, và sự bất an của những cộng đồng sống dựa vào dòng sông.
Bản dịch tiếng Việt
Tại sao một nhà xã hội học lại chuyển sang nghiên cứu thủy văn? Trong cách nhìn của Giáo sư Chương, dòng sông là 'dấu vân tay' của đất nước. Mỗi người có một danh tính riêng, và mỗi đoạn sông Mekong cũng có một danh tính riêng. Độ mặn xâm nhập sâu vào ruộng lúa Đồng Tháp có 'dấu vân tay' khác với độ mặn ở vùng tôm-lúa Bến Tre hay Trà Vinh. Hiểu dòng sông không chỉ là đo lượng nước hay tính thủy năng. Đó là việc giải mã các cộng đồng đã gắn bó với nó hàng ngàn năm.
Bản dịch tiếng Việt
Trong các cuộc trò chuyện gần đây với những doanh nhân trẻ ở vùng Mekong, Giáo sư Chương đặc biệt nhấn mạnh khái niệm 'Hydro-Humanities' – tạm dịch là 'khoa học nhân văn về nước'. Khung lý thuyết hiện đại này được giới thiệu trong cuốn sách Hydrohumanities: Water Discourse and Environmental Futures (2021) của các tác giả Mỹ. Theo đó, nước không chỉ là vật chất, mà còn mang theo những diễn ngôn tạo nên bản sắc.
Bản dịch tiếng Việt
Giáo sư Chương thường đặt một câu hỏi mang tính triết lý sâu sắc: 'Tại sao trong tiếng Việt, chúng ta gọi đất nước là “Nước”?' Đó không phải là sự ngẫu nhiên. Nó cho thấy sự thấu hiểu sâu sắc rằng cuộc sống của dân tộc này gắn liền với dòng sông. Nước là đường thương mại, là nguồn sống, và cũng là chiến trường để bảo vệ đất nước. Từ những cọc gỗ trên sông Bạch Đằng đến những chiếc ghe dừa len lỏi qua các kênh rạch miền Tây, người Việt đã viết nên lịch sử của mình cùng nước. Với Giáo sư Chương, nghiên cứu về nước chính là nghiên cứu cốt lõi của dân tộc.
Bản dịch tiếng Việt
Một thuật ngữ chuyên môn mà Giáo sư Chương thường nhắc đến với lời cảnh báo lớn là hiện tượng 'nước đói'. Đây là khái niệm then chốt để giải thích vì sao đồng bằng đang dần biến dạng. Khi các đập thủy điện ở thượng nguồn giữ lại phù sa và trầm tích, nước ở hạ nguồn trở nên trong veo.
Bản dịch tiếng Việt
'Nhiều người nghĩ nước trong là tốt, nhưng với dòng sông, nước trong là nước không còn sức sống', Giáo sư Chương nhấn mạnh. Khi nước bị 'tước đi' trầm tích, theo quy luật vật lý, nó trở nên hung hãn hơn. Nó phải 'ăn' bờ và đào sâu lòng sông. Những vụ sạt lở kinh hoàng ở đồng bằng sông Cửu Long là hậu quả của việc dòng sông tự 'ăn' chính mình để tồn tại. Với ông, sông Mekong là một cơ thể sống đang dần kiệt sức vì thiếu phù sa bồi dưỡng.
Bản dịch tiếng Việt
Mở rộng không gian học thuật
Bản dịch tiếng Việt
Năm 2008, ông dùng kỳ nghỉ phép 'sabbatical' kéo dài sáu tháng (mà giảng viên được hưởng mỗi sáu năm một lần) để nghiên cứu văn hóa lưu vực sông Mekong. Trong sáu tháng đó, ông đã đi dọc theo dòng chính và các nhánh sông Mekong ở Trung Quốc, Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam. Chuyến đi này củng cố quyết tâm trở về với dòng sông của ông.
Bản dịch tiếng Việt
Năm 2015, sau khi nghỉ hưu, ông lập tức trở về Việt Nam để tiếp tục nghiên cứu về lưu vực sông Mekong. 'Niềm vui quý giá nhất của tôi là mỗi tuần được đến một tỉnh, một huyện hay một ngôi làng, học hỏi những khái niệm địa phương và hiểu rõ hơn về văn hóa, lịch sử nơi tôi sinh ra', ông từng nói. Với ông, tri thức thực sự không nằm trong thư viện máy lạnh, mà phải được 'rửa' bằng nước mặn và 'nhuộm' bằng phù sa.
Bản dịch tiếng Việt
Trong thời gian này, ông tích cực mở rộng không gian học thuật ra cộng đồng. Ông trao đổi các khái niệm khoa học hiện đại với những người trẻ trong các hợp tác xã nông nghiệp, doanh nghiệp vùng đồng bằng sông Cửu Long và các dự án nghệ thuật (như câu chuyện cộng đồng, triển lãm, phim tài liệu) về chủ đề Mekong và biến đổi khí hậu.
Bản dịch tiếng Việt
Đồng thời, với tư cách là chuyên gia, ông đóng góp cho một nghiên cứu tổng quan hệ thống lớn, tổng hợp và phân tích hơn 14.570 công trình khoa học về lưu vực sông Mekong. Nghiên cứu này, do Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) chủ trì, đã hệ thống hóa nhiều thập kỷ nghiên cứu về dòng sông từ góc độ sinh thái, kinh tế và xã hội, đồng thời xác định các xu hướng chính trong tri thức khoa học về Mekong – từ thay đổi dòng chảy, trầm tích và hơn thế nữa.


