Rươi-Rufe in Hanoi: Ein Zeichen für den Herbst

Trong tiếng gọi của những người bán rươi chứa đựng hương vị của mùa thu. Nhiều món ăn ngon từ Việt Nam lúc đó sẽ xuất hiện trên bàn ăn.

Tiếng kêu của con giun biển cũng giống như chính nó vậy: người ta chỉ nghe thấy nó trong thời gian ngắn vào mùa thu. Đặc biệt là từ tháng thứ 9 đến tháng thứ 11 theo lịch âm. Chủ cửa hàng Hưng Thịnh nói: “Trên trời có các vì sao, còn dưới đất thì có những con giun biển.” Hưng Thịnh là một cửa hàng nổi tiếng chuyên bán chả giun biển ở Hà Nội. Giun biển là một loại giun sống dưới biển. Nó dài khoảng năm centimet và trông không được đẹp mắt cho lắm. Đây là nguyên liệu quan trọng nhất để làm chả giun biển. Đó là món trứng chiên với vỏ quýt, rau thơm, thịt băm và những miếng giun biển.

Cua mùa thu được biết đến trong văn học Việt Nam. Vũ Bằng là một nhà báo và nhà văn nổi tiếng. Ông viết một cách trìu mến về tiếng kêu của những người bán cua. Ông viết về điều này trong cuốn sách Miếng Ngon Hà Nội của mình.

Anh viết: Khi ngồi ở nhà, bỗng nhiên người ta nghe thấy những giọng nói trong trẻo của phụ nữ: “Ai mua rươi. Ai mua rươi ra mua!” Điều đó có nghĩa là: “Ai muốn mua Rươi? Hãy đến và mua Rươi đi!” Tiếng gọi ấy như hàng ngàn bông hoa đang nở rộ. Và người ta vội chạy ra cửa và hô to: “Rươi! Rươi!”

Tiếng kêu ấy cho thấy Hà Nội như một lễ hội của ẩm thực. Những con rươi tươi ngon và béo ngậy có ngay trước cửa nhà. Đó là hình ảnh rất đỗi thân thuộc về cuộc sống ở Hà Nội ngày xưa. Nhưng giờ đây, đó chỉ còn là ký ức. Tiếng kêu trong trẻo ấy hầu như không còn được nghe thấy ở Hà Nội nữa.

Vào một chiều thứ Bảy, tôi đi bộ trong hai giờ. Tôi đi qua chợ Thanh Hà, Ô Quan Chưởng và chợ Đồng Xuân. Tôi muốn tìm lại tiếng gọi của Rươi. Tôi muốn hiểu rằng tiếng gọi ấy đã đi về đâu.

Những con rươi trên chợ trông nhỏ bé. Chúng có hình dạng dẹt và nằm trong tay những người bán hàng nhanh nhẹn. Từ hộp ra, chúng được cho thẳng vào chảo. Chắc chắn chúng không phải là những con vật đẹp nhất thế giới.

Chúng được đặt trong một hộp giấy được dán băng keo màu xanh. Điều này rất phổ biến ở Việt Nam. Những con sâu này di chuyển được. Thân chúng có chất nhầy và dài khoảng sáu centimet. Chúng nằm chồng lên nhau. Màu sắc của chúng gợi nhớ đến lá cây: đỏ rực và xanh đậm. Trên thân chúng có những sợi lông nhỏ. Chúng giống như lông của quả nhãn.

Giun trông không đẹp chút nào. Nhưng chả giun và các người bán hàng mời tôi chụp ảnh. Nhân viên thu ngân ở Hưng Thịnh nói: “Hãy chụp ảnh hộp đựng giun đi.” Cô ấy cũng nói: “Những con giun này tươi, to và rất thích hợp để chụp ảnh.” Một số người bán hàng tự hào nói: “Nhiều em nhỏ rất thích chụp ảnh với giun.” Những người bán hàng khác thì nghĩ: “Tôi sẽ quay video cho TikTok.”

Mọi người có những ý kiến khác nhau. Liệu những người bán hàng được mô tả trong sách của Vũ Bằng còn tồn tại trên các con phố Hà Nội không? Tôi gặp người bán hàng đầu tiên ở chợ Thanh Hà. Bà đã lâu không còn hô to trên đường nữa. Bà nói: “Ngày nay người ta chỉ bán rươi trong các cửa hàng thôi. Người bán hàng rong ngày nay rất hiếm.” Tôi hỏi: “Bà có thể hô theo cách đó được không?” Ban đầu bà tỏ ra e thẹn. Sau đó bà mỉm cười và hát vui vẻ: “Ai mua rươi ra-à mùa.”

Liệu người bán rươi có khác gì một nhà thơ không? Trong tiếng gọi, người bán hàng sử dụng âm nhạc. Chữ “m” trong “mua” và “mùa” có âm thanh giống nhau. Chữ “r” trong “rươi” và “ra” cũng có âm thanh giống nhau. Điều này tạo nên nhịp điệu. Với “ra” và “mua”, cô ấy chơi đùa với cao độ và trọng âm. Tiếng gọi rất đơn giản, nhưng lại có giai điệu phong phú. Vì vậy, tiếng gọi này nổi bật giữa muôn vàn âm thanh của Hà Nội.

Tôi rất vui khi lần đầu tiên nghe thấy tiếng gọi bán Rươi trên đường phố. Nhưng tôi tự hỏi: Tại sao tiếng gọi bán Rươi lại biến mất? Người bán hàng có một giả thuyết: Ngày nay người ta ít mua Rươi sống hơn. Trước đây, các người bán hàng mang giỏ hàng của mình đi khắp các khu phố. Họ làm việc này sau khi chợ tan. Họ cho các gia đình xem những con Rươi còn lại. Họ muốn thuyết phục các bà nội trợ. Các bà nội trợ sẽ mua Rươi để nấu bữa tối. Ngày nay, điều đó thật khó hình dung. Cuộc sống ở Hà Nội đã khác rồi.

Chiều hôm đó tôi đến Hưng Thịnh. Đây là nơi nổi tiếng với món chả rươi ở Hà Nội. Với 75.000 đồng, người ta sẽ được một phần lớn. Người ta có thể thấy rươi nằm trên mặt. Với 45.000 đồng, người ta sẽ được một phần bình thường. Món này có vị giống như một miếng thịt chiên thông thường hơn. Người phụ nữ lấy những miếng chả rươi nóng hổi, thơm ngon ra khỏi chảo và cho vào đĩa. Tôi nói chuyện với cô ấy về danh tiếng của món ăn này trên đường phố. Cô ấy nhìn nhận khác với người phụ nữ ở chợ Thanh Hà. Cô ấy nói: “Các người bán hàng và danh tiếng của họ không hề biến mất. Họ chỉ hoạt động ở một số con phố nhất định gần khu phố cổ. Ở đó có nhiều khách hàng hơn. Những khách hàng này thích mua rươi về tự làm ở nhà.”

Tôi đi qua chợ Đồng Xuân. Ở đó tôi thấy một người bán rươi trên đường. Cô ấy mang một cây gậy trên lưng; phía trước và sau cô là những giỏ tre đựng đầy rươi. Nhưng cô ấy lặng lẽ đi qua. Xung quanh tôi chỉ nghe thấy tiếng máy móc xây dựng và xe máy.

Cuộc tìm kiếm ngắn ngủi của tôi về tiếng rao sẽ trở thành một cuộc thiền định. Tiếng rao, tiếng kêu trên đường phố, có ý nghĩa gì đối với Hà Nội? Có ý nghĩa gì đối với Sài Gòn? Những thành phố ở Việt Nam đang phát triển. Chúng đứng giữa những tàn tích của quá khứ và những tòa nhà chọc trời mới. Ngày nay, thành phố thật ồn ào: những âm thanh xấu xí, trầm lặng và ầm ĩ vang khắp nơi. Nỗi hoài niệm về tiếng rao nhắc nhở chúng ta về một thời xa xưa. Ngày ấy, quê hương của chúng ta mang tính cá nhân và thơ mộng hơn.