Vinahouse: Musik für queere Gemeinschaft in Saigon
Vinahouse: Nhạc gắn kết tại quán bar đồng tính ở Sài Gòn
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Saigoneer.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/19
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
Nếu đi bộ trên phố Bùi Viện về đêm, bạn gần như lúc nào cũng nghe thấy cùng một loại nhạc vang lên từ các hướng khác nhau: những dãy bass dồn dập, nhanh, xen lẫn giai điệu pop Việt Nam, ngắt quãng bởi phần build-up kịch tính và những đoạn drop bùng nổ. Nếu may mắn tìm được thuật toán phù hợp trên TikTok, có thể bạn sẽ bắt gặp những âm thanh tương tự làm nền cho các video. Đó chính là Vinahouse. Sự hiện diện khắp mọi nơi của nó, cả trong không gian thực lẫn kỹ thuật số, biến nó thành một trong những thể loại nhạc nổi tiếng nhất nhưng cũng ít được phân tích phê phán nhất tại Việt Nam ngày nay.
Dù thấm nhuần đời sống thường ngày, Vinahouse vẫn mang vị thế "ngoài lề" trong hệ thống ưu tiên âm nhạc thống trị. Tầm quan trọng văn hóa của thể loại này rõ ràng nhất khi nhìn vào scenes đêm của cộng đồng LGBTQ+ ở Sài Gòn. Đặc biệt thông qua các hoạt động của các nhóm như Bung L0n, thể loại này được "giành lại" từ thứ bậc âm nhạc ưu tiên nhạc điện tử khiêu vũ phương Tây (EDM). Vinahouse trở thành công cụ tạo sự gắn kết và là phương tiện thể hiện bản sắc LGBTQ+ địa phương. Bằng cách theo dõi hành trình lưu chuyển của Vinahouse trong các cảnh quan âm thanh đô thị và không gian quán bar LGBTQ+, đồng thời lắng nghe góc nhìn của những người trong scenes, chúng ta có thể hiểu rõ hơn vai trò của Vinahouse. Nó củng cố bản sắc tập thể và các mối quan hệ xã hội LGBTQ+ trong một môi trường đô thị biến đổi nhanh chóng.
Người trẻ ở Sài Gòn, 1994. Ảnh: Ed Kashi.
Vinahouse hình thành cuối thập niên 1990 và đầu thập niên 2000 như một phiên bản bản địa hóa của các thể loại House, Trance và Hard Dance từ Âu-Mỹ. Nó được định hình thông qua các bản remix, phổ biến qua dữ liệu trái phép và văn hóa câu lạc bộ tại các thành phố lớn đang đô thị hóa nhanh ở Việt Nam. Thể loại này nhanh chóng hòa nhập vào các bối cảnh ăn mừng thường ngày như club, đám cưới và tiệc tùng tự phát. Dù phổ biến rộng rãi, Vinahouse thường bị mô tả trong diễn ngôn văn hóa Việt Nam là thiếu sự tinh tế, tính nguyên bản hoặc chiều sâu nghệ thuật.
Quỳnh Chi là một người mê Vinahouse. Cách cô nghe nhạc cũng đã khơi dậy sự quan tâm của tôi đối với thể loại này. Cô chia sẻ quan điểm: "Hầu như mọi người đều ngầm dạy rằng Vinahouse là thứ không nên nghe – chứ đừng nói đến việc tận hưởng – với tư cách một người thuộc tầng lớp trung lưu."
Scenes đêm của cộng đồng LGBTQ+ ở Việt Nam cũng có vị thế tương tự, đầy mơ hồ và bấp bênh. Dù đồng tính luyến ái đã được phi hình sự hóa tương đối sớm và thái độ công chúng đang thay đổi chậm rãi, các không gian xã hội LGBTQ+ vẫn tồn tại nhờ sự kín đáo và sự hiện diện chỉ lộ diện theo chu kỳ. Các quán bar, sự kiện tạm thời, đặc biệt ở Sài Gòn, vì thế trở thành những địa điểm quan trọng để cộng đồng LGBTQ+ thương lượng sự an toàn, sự thân mật và gắn kết. Trong những không gian này, âm nhạc đóng vai trò trung tâm, không chỉ để giải trí mà còn để kết nối và tạo điều kiện cho sự thể hiện bản thân. Ở đây, Vinahouse được chế tác thành âm thanh gắn kết mang bản sắc địa phương, biến sàn nhảy thành một địa điểm then chốt của đời sống xã hội LGBTQ+ trong thành phố.
Buổi gặp gỡ của người đồng tính Việt Nam thập niên 1990. Ảnh: Catherine Karnow.
Trở lại bản sắc địa phương
Trong quá trình đô thị hóa hậu Đổi Mới nhanh chóng của Việt Nam những năm 1990, khi văn hóa đô thị Việt Nam đang hình thành, nhạc EDM được tái chế một cách vội vàng để lấp vào khoảng trống của scenes nhạc đô thị địa phương. Thực tế, Vinahouse vay mượn nhiều từ cấu trúc EDM toàn cầu, đồng thời remix các giai điệu V-Pop, Bolero và lời ca vào phần lõi của mình. Thể loại này ban đầu trở thành nhạc chuẩn cho "văn hóa Dolce" – một subculture "bị gạt ra ngoài lề", nổi bật với tính thẩm mỹ, đặc biệt là thời trang. Nhưng với nhịp điệu vang lên từ các quán cà phê trong hẻm, rạp cưới tạm thời và loa ngoài đường phố, nhạc này ít được cảm nhận như một lựa chọn tách biệt, mà là một phần của cảnh quan âm thanh ở Việt Nam. Cách lưu chuyển này, cùng với môi trường kỹ thuật số, tạo ra một hình thức thân mật âm nhạc dựa trên sự lặp lại và sự nhận ra.
Khoảnh khắc nhảy múa trong club ở Việt Nam thập niên 1990.
Thay vì bị các nhà phê bình đánh giá là sao chép, điều này có thể hiểu là một tài nguyên thẩm mỹ quan trọng, ưu tiên sự quen thuộc và dễ nhận ra. Sự phát triển dày đặc của các club ở Sài Gòn, các địa điểm tổ chức tự phát và không khí xã hội tương đối linh hoạt đã giúp các hình thức âm nhạc hỗn hợp nở rộ. Tuy nhiên, ngay cả ở đây, Vinahouse vẫn bị kỳ thị trong "văn hóa club tinh hoa" – nơi ưu tiên Techno và các thể loại điện tử được đánh giá cao toàn cầu. Các diễn ngôn chính thống liên tục đối lập nhạc điện tử "trắng" hay "phương Tây" – thường gắn với sự nghiêm túc và tinh tế – với Vinahouse, bị gọi là "nhạc trẻ con" hay "nhạc tiệc thuốc".
Scenes đêm của cộng đồng LGBTQ+ ở Sài Gòn cung cấp một địa điểm quan trọng để giành lại Vinahouse khỏi các hệ thống thứ bậc này. Bên trong những không gian này, tính bản địa của thể loại này trở thành một tài sản chứ không phải sự kỳ thị. Trí Nguyen (tên nghệ danh Smoothie Boiz), đồng sáng lập và DJ của Bung L0n, mô tả một sự thay đổi có ý thức là đưa nhiều Vinahouse hơn vào các set nhạc của mình, như một cách khẳng định chất Việt Nam trong các không gian club vốn bị chi phối bởi âm thanh xuyên quốc gia. Hành động này không được nhìn nhận là từ chối văn hóa club toàn cầu, mà là sự thích ứng trong bối cảnh địa phương. Thực tế, các sự kiện trước đó của Bung L0n vốn dựa nhiều hơn vào Techno và các thể loại quốc tế.
