Abwasser aus Fisch- und Garnelenzucht im Mekong-Delta
Vấn đề tuần hoàn nước trong nuôi trồng thủy sản ở Đồng bằng sông Cửu Long
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/17
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
Hai thập kỷ trước, khi ngành nuôi trồng thủy sản tại đây còn nhỏ hơn nhiều so với ngày nay, Ủy ban Mekong đã cảnh báo rằng khả năng chịu đựng của vùng nuôi ở các vùng trũng đã "gần chạm ngưỡng".
"Sau hàng thập kỷ mở rộng và intensification, toàn bộ hệ thống còn bao nhiêu dung lượng môi trường?" - Tiến sĩ Dinh Van Khương từ Đại học Oslo đặt câu hỏi. Trong một phân tích mới đăng trên Reviews in Aquaculture, ông đặt nghi vấn về khả năng chống chịu của ngành nuôi thủy sản Đồng bằng sông Cửu Long (MSRD) trước biến đổi môi trường. "Hai mươi năm trước, trong các cuộc họp ngành, tôi cũng đã nói rằng chúng ta cần đánh giá dung lượng môi trường cho chất thải từ nuôi tôm và cá, cũng như tình trạng bệnh lan rộng trong vùng nước MSRD."
Trong hai thập kỷ qua, ngành nuôi trồng thủy sản phát triển rất thành công. MSRD trở thành trung tâm nuôi tôm và cá lớn nhất thế giới, với diện tích, sản lượng và mức độ intensification đều tăng mạnh. Chỉ riêng cá ba sa, sản lượng từ khoảng 200.000 tấn đã lên tới khoảng 1,71 triệu tấn, tăng gần chín lần. Sản lượng tôm ở MSRD cũng tăng từ khoảng 190.000 tấn năm 2000 lên khoảng 1 triệu tấn, tăng gần năm lần. Song song với sản lượng, việc sử dụng tài nguyên cũng tăng: mật độ thả nuôi cao hơn, thức ăn nhiều hơn, và kiểm soát chất lượng nước trở thành phần quan trọng của quy trình sản xuất.
Kênh đào đồng thời tiếp nhận nhiều nước thải
Trong hệ thống nuôi intensification, không phải toàn bộ thức ăn trong ao đều biến thành sản phẩm. Ví dụ: theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới dựa trên khảo sát 270 trang trại, để nuôi 1 kg cá ba sa cần trung bình khoảng 1,6 kg thức ăn; khoảng 37–38% thức ăn tồn dư dưới dạng thức ăn thừa và phân trong ao. Những chất này tích tụ trong nước và bùn, làm suy giảm chất lượng nước. Với mỗi tấn cá ba sa, phát sinh khoảng 9.133 mét khối nước thải từ ao. Khi phải thay nước thường xuyên để giữ chất lượng, một lượng lớn chất dinh dưỡng và dư lượng thức ăn sẽ được đẩy ra môi trường.
Tương tự với tôm. Từ năm 2014, ước tính nuôi tôm intensification tạo ra khoảng 4,4 tỷ mét khối nước thải, chứa 25.344 tấn nitơ và 6.336 tấn photpho. Khoảng 75% lượng nước thải này được ước tính xả ra các sông ven biển ở MSRD.
Đây là áp lực rất lớn, dù hiện chưa có đánh giá cuối cùng liệu chất lượng nước cho nuôi tôm và cá ở MSRD đã vượt quá dung lượng môi trường hay chưa.
Ngay từ năm 2014, một đánh giá của Viện Thủy lợi miền Nam Việt Nam đã chỉ ra "nút thắt cổ chai" trong hệ thống tài nguyên nước ở MSRD - hệ thống này khi đó còn chia sẻ với nông nghiệp và chưa được thiết kế riêng cho nuôi tôm cá. Ở nhiều nơi, kênh dẫn nước vào và xả thải chung đường. Ở một số vùng, cùng một kênh vừa tiếp nhận nước thải vừa làm nguồn nước cho các ao khác. Điều này khiến chất ô nhiễm và mầm bệnh có thể quay lại hệ thống nuôi.
Mười năm sau, vẫn chưa có tính toán mới nào cho thấy toàn bộ ngành nuôi tôm ở MSRD đã vượt một giới hạn dung lượng duy nhất. Nhưng Tiến sĩ Dinh Van Khương giải thích rằng các nghiên cứu sau này tiếp tục xác nhận đánh giá từ hơn 10 năm trước: chất lượng nước ngày càng xấu đi, nước thải và nước sạch đều phụ thuộc vào cùng một hệ thống sông và kênh, bệnh có thể lan truyền qua nước, và hiệu quả sản xuất ngày càng phụ thuộc vào khả năng kiểm soát môi trường.
Vấn đề tiếp theo là nước ở MSRD không chỉ tiếp nhận nước thải từ cá và tôm, mà còn từ nhiều nguồn khác: chăn nuôi, trồng lúa và các loại cây trồng khác, khu dân cư và hoạt động công nghiệp. Ví dụ, Ngân hàng Thế giới ước tính sản lượng lúa ở MSRD hàng năm lãng phí khoảng 1.790 tấn metadelphos (thuốc diệt ốc), 210 tấn thuốc diệt cỏ, 1.224 tấn thuốc trừ sâu và 4.245 tấn thuốc diệt nấm do sử dụng quá mức hoặc không cần thiết; phần lớn lượng này cuối cùng cũng đổ vào vùng nước đồng bằng. Những con số này chưa bao gồm nước thải từ hộ gia đình và công nghiệp đổ vào kênh đào.
Vấn đề nằm ở chỗ nước thải không biến mất khi rời khỏi ao. Hàng trăm hoặc hàng nghìn trang trại lấy nước từ hệ thống kênh và sông liên kết, rồi xả nước thải trở lại đó. Điều này tạo ra một vòng lặp: ao nuôi → xả nước thải → kênh đào → chất lượng nước giảm → ao lại lấy nước từ hệ thống này → tôm và cá tiếp tục bị ảnh hưởng → tăng cường thay nước và xử lý → tiếp tục xả thải, như Tiến sĩ Dinh Van Khương giải thích.
Giới hạn môi trường cũng có thể trở thành giới hạn kinh tế khi ô nhiễm làm tăng chi phí cho người nuôi. Với cá ba sa, một nghiên cứu ở MSRD cho thấy chất lượng nước giảm không chỉ là vấn đề môi trường mà còn trực tiếp làm tăng chi phí sản xuất: tổng chi phí quản lý chất lượng nước cho ao có nước cấp ô nhiễm hơn được ước tính khoảng 45,6 triệu đồng trên 1.000 m², so với 36,08 triệu đồng trong điều kiện bình thường. Một nghiên cứu khác đồng thời cho thấy nước kém chất lượng làm giảm năng suất và khả năng kiếm lời của người nuôi. Nghiên cứu năm 2023 về hiệu quả kinh tế các hệ thống nuôi tôm ở Cà Mau, Bến Tre, Bạc Liêu và Trà Vinh kết luận rằng bệnh là một trong những nguyên nhân chính khiến chi phí hóa chất xử lý nước, thay nước và thuốc tăng cao. Đồng thời, ô nhiễm môi trường ảnh hưởng tiêu cực đến ngành tôm.
Do đó, cần đo lường lượng chất thải từ nuôi tôm và cá, cũng như tổng tải trọng mà một lưu vực có thể chịu đựng trước khi chất lượng nước giảm mạnh đến mức gây hại cho chính việc nuôi.
