China und das Problem mit schlechtem Essen
Trung Quốc và bài toán thực phẩm an toàn
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/24
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
Bê bối cải thảo
Ngày 22/8, một vlogger Trung Quốc đăng tải loạt video gây chấn động. Trong video, tiểu thương ở huyện Khang Bảo nhúng phần gốc cải thảo vào dung dịch có chứa formol để rau giữ được tươi lâu. Khang Bảo thuộc thành phố Trương Gia Khẩu, tỉnh Hà Bắc.
Formol vốn là chất diệt khuẩn dùng trong phòng thí nghiệm, bị cấm sử dụng trong thực phẩm vì có thể gây ung thư.
Dư luận Trung Quốc phẫn nộ. Chính quyền lập tức lấy mẫu cải thảo từ Khang Bảo để xét nghiệm, đồng thời rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng rau củ. Ba nghi phạm đã bị tạm giữ để phục vụ điều tra. Nhiều nước lân cận nhập rau từ Trung Quốc cũng tuyên bố sẽ siết kiểm tra cải thảo có nguồn gốc Trung Quốc.
Nhưng không ít người dân cho biết họ chẳng bất ngờ. Tình trạng dùng formol trong thực phẩm đã xuất hiện từ năm 2012. Gần đây, một công ty vệ sinh còn dùng thuốc diệt côn trùng bị cấm để lau dọn nhà hàng. Nhiều người vẫn nhớ vụ sữa bột nhiễm melamine năm 2008 khiến hơn 300.000 trẻ em đổ bệnh và 6 em tử vong.
Trung Quốc muốn siết an toàn, nhưng...
Chính phủ Trung Quốc thực sự muốn cải thiện an toàn thực phẩm. Các cơ quan quản lý cấp quốc gia nay đã phối hợp với nhau dưới tên gọi SAMR. Nhà nước cũng ban hành quy định chung trên cả nước. So với châu Âu, mức phạt ở Trung Quốc nặng hơn nhiều. Sau vụ sữa nhiễm melamine, hai người đã bị tử hình.
Tại hội nghị công tác nông thôn năm 2013, Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh uy tín của Đảng Cộng sản gắn chặt với thực phẩm an toàn. Ông nói đại ý, nếu Đảng không đảm bảo được bữa ăn an toàn thì người dân sẽ đặt câu hỏi về năng lực lãnh đạo.
Thời gian qua, việc kiểm soát thuốc trừ sâu trong nông nghiệp đã có tiến bộ. Even Pay, chuyên gia của công ty Trivium China, cho biết nông dân hiện dùng ít thuốc hơn hẳn nhờ được tập huấn nhiều hơn và cây trồng được xét nghiệm thường xuyên hơn. Các hóa chất nguy hiểm bị cấm nên dư lượng trong thực phẩm cũng giảm. Một nghiên cứu ở tỉnh Tứ Xuyên cho thấy từ năm 2010 đến 2020, lượng thuốc nông dân sử dụng đã giảm một phần ba.
Một nghiên cứu của Liên minh châu Âu nhận định Trung Quốc đã đổi cách làm. Nếu trước đây sự cố xảy ra mới xử lý thì nay chuyển sang phòng ngừa rủi ro và truy xuất nguồn gốc, khá tương đồng với châu Âu.
Để truy xuất nguồn gốc, Trung Quốc muốn dùng công nghệ hiện đại nhất. Từ năm 2017, IBM, Walmart, Đại học Thanh Hoa và công ty JD.com đã bắt tay lập liên minh thực phẩm an toàn bằng blockchain, hướng tới một hệ thống chuẩn chung. Thử nghiệm cho thấy chỉ mất 2 giây để lần ra hành trình của quả xoài từ nông trại tới cửa hàng, trong khi trước đây phải mất nhiều tuần.
Cách vận hành của blockchain khá đơn giản: mỗi lần sản phẩm sang tay, thông tin được ghi lại và không ai có thể sửa sau đó. Nhờ vậy có được danh sách liền mạch từ nông trại đến cửa hàng, mọi bên trong chuỗi, kể cả cơ quan quản lý và khách hàng, đều xem được lịch sử sản phẩm.
Dù vậy, công nghệ cao cũng có giới hạn. Blockchain chỉ bảo vệ dữ liệu sau khi đã nhập vào, chứ không kiểm chứng được dữ liệu đó đúng hay sai. Nếu nông dân hay tiểu thương khai gian, blockchain đành bó tay. Nếu hóa chất đã được dùng trước khi thông tin lên hệ thống thì công nghệ này cũng không tự phát hiện được.
Các nghiên cứu đều chỉ ra rủi ro này: dữ liệu có thể đã sai ngay từ trước khi đưa lên chuỗi. Vì thế vẫn cần kiểm tra trực tiếp tại cơ sở và buộc doanh nghiệp phải trung thực. Công nghệ không thể thay thế hoàn toàn việc lấy mẫu tại chỗ và xét nghiệm trong phòng lab.
Nan giải vì chuỗi quá manh mún
Đảm bảo thực phẩm an toàn vốn đã khó trên toàn thế giới. Mỹ hiện cũng đau đầu với ký sinh trùng trong rau xà lách. Nhưng ở Trung Quốc, vấn đề còn lớn hơn vì thị trường và chuỗi cung ứng bị chia nhỏ.
Nền nông nghiệp Trung Quốc gồm một số trang trại lớn cùng 160 triệu hộ nhỏ lẻ, cộng thêm hàng trăm nghìn thương lái và công ty vận chuyển đưa lương thực, rau củ từ nông thôn lên thành phố. Trung Quốc có thể xây hệ thống hiện đại cấp quốc gia, song vẫn phải giám sát hàng triệu điểm từ sản xuất, thu mua, vận chuyển, chế biến tới bán lẻ. Mỗi điểm làm một kiểu và chỗ nào cũng có thể thành góc khuất. Blockchain giúp không ai sửa được dữ liệu, nhưng nếu rau đã bị xử lý hóa chất trước khi lên hệ thống thì về sau công nghệ cũng không tự tìm ra.
Khâu bán lẻ qua vô số chợ nhỏ càng khiến việc kiểm soát khó thêm. Người Trung Quốc thích đi chợ gần nhà hơn là vào siêu thị lớn. Chuỗi càng manh mún thì càng nhiều kẽ hở cho gian lận và lợi nhuận bất chính càng lớn.
Cơ quan quản lý cũng bị phân mảnh nên khâu giám sát xuất hiện lỗ hổng. Điển hình là bê bối dầu ăn năm 2024, khi dầu ăn được chở trong bồn từng đựng nhiên liệu mà không vệ sinh sạch, bằng cả xe tải lẫn tàu thủy. Ai chịu trách nhiệm? Cơ quan quản lý thị trường, giao thông hay dầu khí? Cuối cùng, chính báo chí trong nước phanh phui vụ việc.
Một báo cáo của EU cũng nhận định chuỗi quá phức tạp với dày đặc doanh nghiệp nhỏ nên vi phạm nhiều hơn và việc kiểm soát vô cùng khó khăn.
Trung Quốc muốn gỡ nút thắt này. Từ lâu đã có hệ thống tiếp nhận phản ánh về an toàn thực phẩm, được gọi là tai mắt của nhân dân. Từ đầu năm 2017, hàng chục tỉnh, hàng trăm thành phố và gần 1500 huyện đã có đầu mối tiếp nhận khiếu nại về thực phẩm và dược phẩm.
Đến năm 2024, hệ thống này được tăng cường thêm, hướng tới phát hiện cả gian lận từ bên trong doanh nghiệp.
