Chip-Industrie: Geld ist da, aber Fachleute fehlen
Ngành chip đang thiếu trầm trọng nhân lực chuyên môn
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Nen Tang Kien Tao.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/20
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
Từ Mỹ tới Việt Nam, cuộc đua chip đang vấp cùng một nút thắt: thiếu người làm được việc. Ở Mỹ, nhà máy mới dựng lên nhưng không đủ nhân sự vận hành. Việt Nam có lực lượng trẻ đông đảo, song lại thiếu kinh nghiệm thực chiến trong nhà máy thật.
Nước Mỹ cho thấy vấn đề này rõ nhất. ASML, công ty của Hà Lan, chuyên chế tạo máy sản xuất chip, gọi là máy EUV. Nay đã có thế hệ mới: High-NA EUV. Samsung dự định dùng hàng loạt từ năm 2028. TSMC đặt mục tiêu từ năm 2030. Intel thì đã đưa công nghệ này vào sản xuất và xử lý hơn một triệu tấm wafer. Wafer là những phiến silic tròn, dùng để tạo ra chip.
Nhưng các hãng không chỉ chạy đua công nghệ. Họ còn giành nhau những người có thể điều khiển được các cỗ máy đó.
Michael Crow, hiệu trưởng Đại học Bang Arizona (ASU), cho biết trường của ông cung cấp nhiều nhân lực cho Intel nhất trên thế giới. Hiện trường cũng đang đào tạo đông đảo nhân sự cho nhà máy của TSMC tại Mỹ.
Đại học Purdue vừa mở trung tâm huấn luyện mới về máy móc bán dẫn, nơi sinh viên được thực hành trước khi tốt nghiệp. Intel chi 50 triệu USD học bổng cho hơn 80 trường ở bang Ohio. Năm ngoái, TSMC đã làm việc với khoảng mười trường đại học. Riêng hãng này cần 6.000 người cho 3 nhà máy chip đầu tiên ở Arizona.
Báo cáo "Chipping Away" của SIA và Oxford Economics đã chỉ ra mức độ căng thẳng. SIA là hiệp hội ngành chip tại Mỹ. Theo báo cáo, việc làm ngành chip ở Mỹ sẽ tăng từ khoảng 345.000 lên gần 460.000 vào năm 2030, tức tăng 33 %. Con số nghe rất tích cực, nhưng rủi ro nằm ở chỗ khác: khoảng 67.000 vị trí mới có thể bị bỏ trống nếu đào tạo vẫn chậm như hiện nay. Chưa kể còn thiếu thợ xây dựng nhà máy, như thợ hàn, thợ điện và thợ chuyên về đường ống trong phòng sạch.
Tính chung cả nền kinh tế Mỹ, đến năm 2030 có thể thiếu tới 1,4 triệu việc làm kỹ thuật. Việc làm chip chỉ là một phần trong đó.
Chính phủ Mỹ hỗ trợ bằng Đạo luật CHIPS, với 52,7 tỷ USD. Trong đó, 39 tỷ USD dành riêng để xây nhà máy. Ngoài ra còn có nguồn vốn tư nhân rất lớn. Theo SIA, đã có hơn 825,8 tỷ USD đổ vào chuỗi cung ứng chip tại Mỹ, cho hơn 160 dự án ở 30 bang. Tức là Mỹ có cả tiền lẫn công nghệ, vậy mà vẫn thiếu người làm.
Ngay cả một nước giàu, công nghệ hàng đầu còn chật vật tìm nhân sự như vậy, thì bài toán của Việt Nam chắc chắn cũng không dễ dàng.
Từ giảng đường tới nhà máy
Việt Nam có kế hoạch từ năm 2024, Quyết định 1017. Đến năm 2030, cả nước đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 người trình độ đại học trở lên cho ngành chip. Cụ thể gồm: 42.000 kỹ sư, 7.500 thạc sĩ và 500 tiến sĩ.
Chia theo công đoạn, cần: 15.000 người cho thiết kế chip, 35.000 người cho sản xuất, đóng gói, kiểm thử và hỗ trợ, cùng 5.000 chuyên gia về AI.
Mục tiêu này đồng nghĩa mỗi năm phải có thêm khoảng 10.000 kỹ sư mới. Ngân sách cho toàn bộ chương trình khoảng 26.000 tỷ đồng. Cũng như ở Mỹ, tiền và chỉ tiêu không phải khó khăn lớn nhất.
Điểm khác nằm ở xuất phát điểm. Việt Nam có nhiều trường kỹ thuật, mỗi năm hàng trăm nghìn sinh viên theo học khối ngành này. Câu hỏi lớn là: làm sao để những sinh viên đó trở thành chuyên gia chip thực thụ, giàu kinh nghiệm thực tế?
Gần đây đã có những chuyển động đầu tiên: Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh tăng chỉ tiêu từ 700 lên 1.400 chỉ trong một năm. Đại học Bách khoa Hà Nội đặt mục tiêu cung cấp 6.000 chuyên gia đến năm 2030. Trường muốn rút thời gian thực tập tại doanh nghiệp từ 6-9 tháng xuống còn 3-6 tháng. Các hãng như Synopsys nay hợp tác trực tiếp với trường đại học ở TP. Hồ Chí Minh. Cadence bắt tay với Khu Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh và Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, cung cấp phần mềm và hỗ trợ đào tạo.
Nhưng tăng sinh viên và rút ngắn thực tập mới chỉ giải quyết con số. Ngành này cần rất nhiều vị trí khác nhau, từ thiết kế đến sản xuất. Một nhà máy chip đòi hỏi nhiều nhóm cùng phối hợp:
- Kỹ thuật viên: làm việc trực tiếp trong phòng sạch, sửa máy và xử lý ngay khi có sự cố.
- Kỹ sư công nghệ: kiểm soát từng phản ứng hóa học và vật lý trên wafer, điều chỉnh thông số để đảm bảo chất lượng.
- Kỹ sư thiết bị: hiểu tường tận từng cỗ máy phức tạp như EUV hay CVD đến từng con ốc, giữ máy chạy suốt ngày đêm.
- Kỹ sư thiết kế: làm ra bản thiết kế và hình dáng vật lý trên mặt nạ để đưa vào sản xuất.
Sinh viên học 4 năm đại học xong chưa thể mặc nhiên trở thành kỹ sư, có thể xử lý sự cố công nghệ lúc 2 giờ sáng. Một kỹ sư thiết kế giỏi cũng không thể lập tức vào nhà máy vận hành máy. Mỗi vị trí đòi hỏi kỹ năng riêng và hàng nghìn giờ thực hành.
Tác giả bài viết đã có gần 20 năm làm thiết kế chip, từng làm công nghệ 130nm ở Renesas và 18A ở Intel Việt Nam. Hiện anh hỗ trợ khách hàng về phần mềm thiết kế (EDA) tại Cadence. Kinh nghiệm của anh là: tấm bằng chỉ cho thấy một người đã học gì. Chỉ khi gặp sự cố thật lúc 2 giờ sáng, chẳng hạn lỗi timing hay lỗi quy tắc thiết kế, mới biết người đó có làm được nghề hay không.
