Der Vater der chinesischen Batterie-Industrie
Cha đẻ của ngành pin Trung Quốc
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Ho So Nhan Vat.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/29
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
Cuối thập niên 1970, Chen Liquan bắt đầu nghiên cứu pin lithium. Ông có tầm nhìn rõ ràng và rất quả cảm. Cùng đồng nghiệp, ông làm việc không ngơi nghỉ. Kết quả, Trung Quốc hiện sản xuất 80% pin lithium trên toàn thế giới.
Thành công của Trung Quốc không đơn thuần nhờ làm ra nhiều pin hơn các nước khác. Nước này đã dựng gần như trọn vẹn chuỗi giá trị ngành pin, từ tinh luyện khoáng sản, chế tạo vật liệu cho điện cực, sản xuất thiết bị cho đến làm ra cell pin.
Đầu tháng 7/2025, Chen Liquan nhận một giải thưởng lớn ở Trung Quốc: Giải thưởng Quốc gia về Khoa học và Công nghệ xuất sắc năm 2025.
Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS) ra thông cáo báo chí. Chen Liquan gắn bó cả sự nghiệp với CAS. Trong thông cáo, CAS gọi ông là "cha đẻ của ngành pin Trung Quốc". Cách gọi này ghi nhận đóng góp khoa học của ông, đồng thời nhấn mạnh vai trò đặc biệt của ông khi biến nghiên cứu cơ bản thành một ngành chiến lược cho đất nước rộng lớn như Trung Quốc.
Lớn lên bên đèn dầu
Nhiều người khó hình dung: người đưa Trung Quốc thành cường quốc pin lithium lại lớn lên bên ngọn đèn dầu le lói giữa núi non Jialing, tỉnh Tứ Xuyên.
Chen sinh năm 1940. Gia đình ông ở nông thôn rất nghèo, tuổi thơ vô cùng vất vả. Hồi học cấp hai, mỗi cuối tuần ông phải đi bộ nhiều cây số, mang gạo và thức ăn từ nhà đến trường nội trú. Phải đến kỳ thi vào cấp ba, ông mới lần đầu thấy ánh đèn điện. Với cậu bé lớn lên trong bóng tối miền núi, điện không chỉ là tiện nghi. Điện còn là biểu tượng của phát triển. Trải nghiệm ấy in đậm trong ông. Ông nung nấu ước muốn dành cả đời cho ngành điện, để nhiều người được sống trong ánh sáng và tiện nghi.
Chen Liquan đóng vai trò đặc biệt trong việc đưa Trung Quốc thành nhà sản xuất pin lithium lớn nhất thế giới. Đồ họa: Mỹ Hạnh
Năm 1964, Chen tốt nghiệp Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc. Sau đó, ông nghiên cứu vật liệu có cấu trúc tinh thể tại Viện Vật lý thuộc CAS. Kiến thức khoa học vật liệu này trở thành nền tảng quan trọng cho công việc sau này của ông về công nghệ pin hiện đại.
Năm 1976, ông sang làm nghiên cứu viên khách mời tại Viện Max Planck nghiên cứu chất rắn ở Stuttgart, Đức. Tại đây, ông tình cờ phát hiện tiềm năng lớn của lithium nitride cho pin thể rắn: một viên pin cúc áo làm từ lithium nitride có mật độ năng lượng cao hơn nhiều so với ắc quy chì-axit thông thường. Phát hiện này mở ra hướng mới cho pin xe điện.
Thời điểm đó thế giới rơi vào khủng hoảng dầu mỏ. Cuộc khủng hoảng phơi bày điểm yếu của Trung Quốc: phụ thuộc nặng vào dầu nhập khẩu. Chen tin rằng một cuộc cách mạng năng lượng sắp đến, dầu mỏ rồi sẽ phải được thay thế. Pin lithium thể rắn sẽ giữ vai trò trung tâm trong quá trình đó.
Ông nhìn thấy đây là hướng chiến lược, có ý nghĩa sống còn với an ninh năng lượng của Trung Quốc. Vì vậy, ông gửi đề xuất lên CAS xin đổi hướng nghiên cứu: từ vật liệu cấu trúc tinh thể sang dẫn ion trong vật liệu rắn. Đó là lĩnh vực hoàn toàn mới ở Trung Quốc, lúc bấy giờ chưa ai trong nước theo đuổi.
Nghiên cứu trong ngách hẹp ở "phòng thí nghiệm chuồng gà"
Năm 1978, Chen trở về Trung Quốc và bắt đầu nghiên cứu pin lithium. Ông gần như tay trắng: trong nước chưa có công nghệ, thiếu thiết bị chuyên dụng và cũng không có nhân lực được đào tạo. Con đường phía trước đầy bất định và chướng ngại.
Năm 1981, với sự hỗ trợ của CAS, ông thành lập phòng thí nghiệm đầu tiên trong nước về lĩnh vực này. Phòng thí nghiệm nghiên cứu chuyển động của ion trong vật liệu rắn phục vụ pin lithium và các ứng dụng năng lượng khác. Do thiếu cơ sở vật chất, nhóm cải tạo một chuồng gà cũ thành phòng thí nghiệm. Trong phòng vẫn còn cột điện cũ, mưa xuống là nước dột qua mái chảy lênh láng trên nền.
Dong Ming là học trò của Chen. Anh nói: "Khi ấy, nghiên cứu vật liệu pin lithium là một ngách hẹp, tương lai mờ mịt. Để chọn con đường này cần tầm nhìn rõ ràng và lòng dũng cảm."
Lithium sulfide (Li2S) là nguyên liệu quan trọng để tạo ra lithium nitride (Li3N), nhưng không thể mua trên thị trường Trung Quốc lúc đó. Vì thế Chen tự điều chế. Ông cho lưu huỳnh phản ứng với lithium kim loại nóng chảy. Với những dụng cụ đơn giản, ông dựng một hệ phản ứng kín, dẫn bột lưu huỳnh qua ống thủy tinh và duy trì môi trường chân không tương đối.
Quá trình này rất nguy hiểm. Chen kể: "Có lần lửa phụt ra từ ống khi lưu huỳnh chạm vào lithium. Tôi lập tức lùi lại. May mà không bị bỏng."
Dù điều kiện làm việc rất thiếu thốn, chỉ trong ba năm, Chen và đồng nghiệp đã công bố hơn 30 bài báo. Họ làm việc ngày đêm, chỉ chợp mắt chốc lát. Năm 1988, nhóm của Chen chế tạo thành công viên pin lithium thể rắn đầu tiên của Trung Quốc. Nhưng để thương mại hóa vẫn còn rất xa.
Từ bỏ để đi tiếp
Năm 1991, tình hình thay đổi lớn. Công ty Sony của Nhật Bản thương mại hóa pin lithium-ion dùng chất điện phân lỏng. Khi đó, nghiên cứu pin thể rắn chưa thể bước vào sản xuất hàng loạt.
