Eine Lösung für das Hochwasser-Dorf bei Hanoi
Tìm lối thoát cho ngôi làng ngập lụt ven Hà Nội
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/22
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
Tìm lối thoát cho ngôi làng ngập lụt ven Hà Nội
Các nhà khoa học đã kết hợp hai góc nhìn. Một bên là kinh nghiệm chống lụt của người dân. Bên còn lại là quy hoạch ở tầm vùng rộng lớn. Từ đó, họ muốn xây dựng kế hoạch dài hạn cho Bến Vôi, nơi thường được gọi là "rốn lũ".
Khi thiên tai xảy ra, số liệu không nói lên tất cả. Dữ liệu về đất đai, nguồn nước hay rủi ro không phản ánh được chuyện gì diễn ra trong từng thôn, từng nhà. Người dân thì biết rất rõ: con đường nào ngập đầu tiên? Nước dâng cao bao nhiêu trong nhà? Xoay xở ra sao để sống tiếp? Đó là thông tin cực kỳ quan trọng mà quy hoạch thông thường không có được.
Nghiên cứu mới này thực hiện tại Bến Vôi. Trước đây, Bến Vôi thuộc xã Cấn Hữu, huyện Quốc Oai, nay thuộc xã Kiều Phú, Hà Nội. Nhóm nghiên cứu ghép kiến thức bản địa với bản đồ, số liệu và mô hình để xây dựng phương án chống ngập cho địa phương.
Sau mỗi trận bão lớn, nơi đây biến thành ốc đảo giữa biển nước. Nước ngâm nhiều ngày, có khi kéo dài nhiều tuần. Một người dân kể khi phỏng vấn: nước giữ 20 đến 30 ngày. Những ngày đó, bà con chèo thuyền len qua ngõ xóm, hoặc lội nước ngập ngang hông. Cảnh ấy đã thành quen thuộc.
Người dân nhìn con lụt từ trong nhà ra đồng ruộng
Bến Vôi nằm ở vùng trũng, phía tả sông Tích. Quanh làng là sông và ruộng. Làng chỉ rộng 2,87 hecta. Nền đất ở giữa cao hơn ruộng 2 đến 3 mét, nhưng xung quanh lại thấp hẳn so với các làng bên cạnh. Vì vậy, cứ khi sông Tích dâng là Bến Vôi ngập đầu tiên, rồi nhanh chóng bị cô lập, không còn đường ra ngoài.
Đợt lụt do bão Yagi tháng 9/2024, mực nước lên tới 7 mét so với mặt biển. Đáng chú ý, chỉ hơn một tháng trước đó, làng cũng đã bị chia cắt giữa nước khi sông dâng cao.
Nhóm nghiên cứu muốn xác định nước ngập sâu bao nhiêu và đâu là điểm nguy hiểm nhất. Họ đo 13 điểm ngập nặng nhất trong làng, dựa vào vệt nước còn in trên tường gạch và trứng ốc khô bám lại sau lụt Yagi. Sau đó, họ đối chiếu với ba nguồn: vị trí rủi ro do xã đánh dấu trên bản đồ, ảnh vệ tinh Sentinel-2 và mô hình cao độ (DEM). Từ đó lập nên bản đồ rủi ro ngập lụt.
Quy hoạch nhìn từ dòng sông và đô thị
Trò chuyện với người dân, các nhà nghiên cứu thấy nỗi lo lớn nhất là thiệt hại tiền bạc cứ lặp đi lặp lại sau mỗi trận lụt. Việc làm bị đánh trực diện, mất mùa, mất nghề thủ công, kéo theo khó khăn tài chính kéo dài. Hạ tầng thiết yếu cũng tê liệt: đường sá, điện, nước. Liên lạc, đi lại đều khó, nên cứu hộ lúc khẩn cấp càng vất vả. Nhóm viết: "Thiệt hại chồng chất khiến người dân kiệt sức về tinh thần và chất lượng sống đi xuống."
Hỗ trợ tại chỗ thường mang tính tự phát và chỉ giải quyết trước mắt. Phổ biến nhất là kê cao đồ đạc, tài sản lên gác, lên mái. Một số hộ chủ động hơn, sắm máy bơm nhỏ hoặc thuyền.
Nhiều người cho biết họ gần như không được tham gia lập kế hoạch phòng chống thiên tai, tiếng nói của mình không thấy trong chính sách. Chính quyền có hỗ trợ gạo, mì, gia vị và tiền, nhưng bà con mong giải pháp căn cơ hơn: nâng đường, cải thiện tiêu thoát nước, gia cố đê, cảnh báo sớm, hỗ trợ sinh kế và khắc phục sau lụt.
Đối chiếu với tám văn bản quy hoạch của Hà Nội và Trung ương, nhóm nhận ra khoảng lệch. Họ viết: "Các văn bản về nước và ngập lụt ở Hà Nội nhìn vấn đề ở tầm rất rộng, nói đến quản trị toàn lưu vực và tầm nhìn dài hạn, nhưng chủ yếu vẫn hướng tới kỹ thuật đô thị và giải pháp công trình."
Bảng tổng hợp của nhóm cho thấy nhiều văn bản nặng về đô thị hoặc thuần kỹ thuật. Quy hoạch chung Vùng Thủ đô thì "tập trung vào đô thị". Quy hoạch thoát nước "rất kỹ thuật, thiếu góc nhìn xã hội". Chiến lược nước của World Bank dùng nhiều công nghệ, ít sự tham gia của người dân, lại chỉ cho hai quận trung tâm Hà Nội, không giải quyết ngập ở vành đai. Các văn bản khác cũng chỉ loanh quanh giải pháp công trình thông thường hoặc thiếu chiến lược cho nông thôn.
Những văn bản này cũng có nhắc tới con người và vùng ven. Chẳng hạn, kế hoạch quốc gia phòng chống thiên tai đề cập bản đồ rủi ro cấp xã, tập huấn và hệ thống cảnh báo. Quy hoạch vùng năm 2024 đề cập di dời, tái định cư. Nhưng nghiên cứu chỉ ra nhiều vấn đề cụ thể còn bỏ ngỏ, như đền bù tài chính, việc làm mới, nhà ở sau di dời, hay kết nối giữa quy hoạch địa phương với quy hoạch lưu vực sông.
Vậy vấn đề không phải là thiếu quy hoạch chống ngập. Vấn đề là các giải pháp đang làm cho quy mô và ưu tiên khác hẳn những gì người dân trải qua mỗi ngày.
Gắn kiến thức cộng đồng với quy hoạch
Nhóm muốn tìm giải pháp hợp lý cho cộng đồng nên soi vào khoảng cách giữa quy hoạch và đời sống thực. Họ dùng đồng thời ba góc nhìn: cán bộ đại diện cộng đồng, người dân chịu ảnh hưởng trực tiếp và văn bản chính sách.
Họ mời năm đại diện chủ chốt của Bến Vôi, gồm bí thư chi bộ, trưởng thôn, phó thôn, chi hội trưởng phụ nữ và đoàn thanh niên. Năm người này sắp xếp thứ tự ưu tiên cho 18 giải pháp chống ngập. Kết quả chia thành hai nhóm quan điểm.
Một nhóm muốn việc dễ thấy và cứu nhanh các chức năng thiết yếu, như khơi thông dòng chảy, bảo vệ đường sá, giữ lối tới bệnh viện, trường học, mở rộng đê và mương.
Nhóm còn lại muốn sức chống chịu dài hạn, coi trọng không gian xanh giữ nước, đa dạng cây trồng và sinh kế.
Hai nhóm khác nhau, nhưng cùng thống nhất hai việc quan trọng nhất: việc làm và tiền bạc sau lụt, cùng các hạ tầng thiết yếu như điện, nước.
