Fahrer haben keine Macht gegen die Apps
Tài xế yếu thế trước các hãng xe công nghệ
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/19
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Bản dịch tiếng Việt
Tài xế không tiếng nói trước các hãng xe công nghệ
Bản dịch tiếng Việt
Trước đây, tài xế xuống đường đình công. Còn bây giờ, họ lặng lẽ tắt app. Đó là cách họ phản đối chính sách của các nền tảng. Cho đến nay, họ vẫn chưa có đối thoại thực sự với các hãng.
Bản dịch tiếng Việt
Nhiều nghiên cứu cho thấy các cuộc đình công thường không kéo dài. Tài xế buộc phải bật app trở lại vì cần tiền để sống. Vòng luẩn quẩn cứ lặp đi lặp lại: nền tảng đổi quy định, thu nhập hoặc điều kiện làm việc tệ đi, tài xế phản ứng bằng cách tắt app, nền tảng chịu sức ép nên có thể điều chỉnh chút ít, tài xế chạy xe trở lại. Rồi đợt thay đổi tiếp theo lại tới.
Bản dịch tiếng Việt
Tài xế Grab kêu gọi cùng tắt app phản đối trong hai ngày 12 và 13 tháng 9. Lý do họ đưa ra là chiết khấu quá cao, giá mỗi cuốc xe quá rẻ, có khi chỉ khoảng 3.000 đồng một km. Mọi chi phí và rủi ro trên đường đều do tài xế tự gánh. Cách hãng tính chiết khấu từng cuốc cũng không rõ ràng. Cuộc đình công này chỉ là một trong rất nhiều vụ phản đối những năm qua.
Bản dịch tiếng Việt
Tiếng nói của tài xế hiếm khi được lắng nghe. Các hãng gọi họ là "đối tác kinh doanh", chứ không phải người lao động. Đây là vấn đề kéo dài đã lâu. Tài xế làm việc 10 đến 13 giờ mỗi ngày, bị GPS và thuật toán giám sát chặt chẽ, chấm điểm liên tục. Nhưng họ lại không có các quyền cơ bản như người lao động thông thường. Họ cũng không có đại diện đủ mạnh để thương lượng với nền tảng.
Bản dịch tiếng Việt
Tối 10 tháng 9, Grab lên tiếng về làn sóng phản đối. Một đại diện cho biết hãng đã thấy các thảo luận trên mạng xã hội và đang xem xét nghiêm túc tình hình. Nhưng điều tài xế cần là những con số rõ ràng, công bằng. Khi chuyện liên quan đến miếng cơm và cuộc sống của mình, họ muốn được giải thích sòng phẳng.
Bản dịch tiếng Việt
Biểu tình hiếm khi thành công
Bản dịch tiếng Việt
Nhiều nghiên cứu ghi lại hàng loạt cuộc đình công trong quá khứ. Vụ tài xế xe ôm Grab phản đối năm 2018 là trường hợp hiếm hoi thành công. Khi đó nền tảng muốn tăng chiết khấu từ 20% lên 23,6%. Trước sức ép của tài xế, hãng phải rút lại quyết định. Nhưng thắng lợi đó rất ngắn ngủi. Đến năm 2020, Grab nâng chiết khấu lên 27,2%. Tài xế ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đồng loạt tắt app phản đối quy mô lớn. Họ không chỉ chống tăng chiết khấu mà còn muốn làm rõ chuyện thuế: tiền thuế đó app chịu hay tài xế chịu? Về sau, yêu cầu này không đi đến đâu.
Bản dịch tiếng Việt
Nhìn lại có thể thấy, biểu tình tự phát nếu có kết quả thì cũng chỉ được một thời gian ngắn. Nền tảng nhượng bộ tạm thời, rồi sau đó lại đưa ra quy định mới về chiết khấu, thưởng, phạt, chỉ khác cái tên.
Bản dịch tiếng Việt
Tiến sĩ Đỗ Hải Hà công tác tại khoa Luật, Đại học Melbourne. Ông chủ trì báo cáo "Hậu huyền thoại đối tác kinh doanh: Những tài xế xe ôm dễ tổn thương ở Việt Nam cần gấp sự bảo vệ của pháp luật". Ông nói: "Cứ mỗi lần tài xế đình công, tắt app và phản đối mạnh thì cuộc thảo luận về chính sách lại nóng lên."
Bản dịch tiếng Việt
Nhưng khi cuộc phản đối qua đi, sức ép cải cách cũng yếu dần. Điều đó giải thích phần nào một nghịch lý: các nền tảng gọi xe đã vào Việt Nam từ năm 2014, tức hơn 12 năm nay. Vậy mà tranh cãi về thân phận của tài xế vẫn chưa ngã ngũ. Đến giờ, chạy xe qua app vẫn là công việc nằm trong "vùng xám". Luật bảo vệ người lao động chưa áp dụng rõ ràng cho họ.
Bản dịch tiếng Việt
Khảo sát năm 2021 của nhóm Đỗ Hải Hà cho thấy rõ sự bế tắc về đối thoại và giải trình. Khảo sát thực hiện với 203 tài xế xe ôm công nghệ ở Thành phố Hồ Chí Minh. Có 61,9% cho biết họ gần như không có cơ hội giải trình khi bị app phạt. Chỉ 29,1% nghĩ nền tảng muốn đối thoại với tài xế. 36,5% nói nền tảng chỉ chịu nói chuyện khi tài xế hành động tập thể.
Bản dịch tiếng Việt
Các nhà nghiên cứu khác cũng nhìn nhận tương tự, như GS. Nguyễn Đức Lộc. Ông là Viện trưởng Viện Social Life, từng tham gia một nghiên cứu về tài xế công nghệ năm 2021. Nghiên cứu này do Ban Dân vận Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh chủ trì. Theo ông, những nhóm lao động yếu thế chỉ lên tiếng khi cuộc sống chạm "lằn ranh sinh tồn". Còn khi vẫn gắng gượng được, họ chọn im lặng.
Bản dịch tiếng Việt
Tài xế trong thế khó
Bản dịch tiếng Việt
Đối thoại từ phía các nền tảng thực chất bị kiểm soát rất chặt. Một nghiên cứu về rủi ro hằng ngày của tài xế công nghệ cho thấy các nền tảng quản tài xế qua "đội hỗ trợ". Đứng đầu là "đội trưởng" do công ty lựa chọn kỹ. Hãng còn chủ động tìm những tài xế có tiếng làm cầu nối. Tài xế được phỏng vấn kể rằng đội trưởng quản họ qua các nhóm chat kín trên Facebook hay Zalo. Mọi kiến nghị, bức xúc chỉ được gửi lên qua lớp trung gian này. Sự kiểm soát chặt đó khiến không gian lên tiếng riêng càng hẹp lại.
Bản dịch tiếng Việt
Những năm gần đây, Công đoàn Việt Nam muốn lập và mở rộng công đoàn cho tài xế công nghệ. Nhưng việc đại diện qua các tổ chức này vẫn còn hạn chế. Về mặt pháp lý, chưa có cơ chế chính thức cho thương lượng và đối thoại tập thể giữa công đoàn với các nền tảng số. Thiếu đại diện mạnh và thiếu đối thoại hiệu quả, con đường đấu tranh cho quyền lợi trở nên chật hẹp và nhiều rủi ro.
Bản dịch tiếng Việt
Tiến sĩ Đỗ Hải Hà cho biết tại thời điểm nghiên cứu, nhóm của ông đã rà soát hợp đồng và quy tắc ứng xử của bốn nền tảng số lớn. Cả bốn đều có điều khoản cho phép phạt hoặc khóa tài khoản nếu tài xế tham gia biểu tình tập thể. Nhiều tài xế sợ bị khóa tài khoản nên không xuống đường. Họ chỉ lặng lẽ tắt app, ở nhà. Ngày đó, họ mất thu nhập.
Bản dịch tiếng Việt
Phóng viên trong vai khách đi xe đã trò chuyện với nhiều tài xế. Nhiều người kể về các vụ phản đối nền tảng, nhưng không tin sẽ thành công. Vì chỉ cần hãng tăng giá khi thiếu tài xế, sự đoàn kết tự phát sẽ tan nhanh. Áp lực mưu sinh quá lớn. Nhưng cũng có người nói: dù chưa đổi được chính sách ngay, đông tài xế cùng không nhận cuốc cũng là cách để tiếng nói của mình không bị quên. Nhìn chung, tài xế đang mắc kẹt trong vòng tròn không lối thoát: chạy tiếp thì lỗ, dừng chạy để phản đối thì mất miếng ăn, mất việc.
Bản dịch tiếng Việt
Cuối cùng còn lại một câu hỏi: đến bao giờ hàng trăm nghìn lao động trong kinh tế số này mới có kênh đối thoại tử tế và quyền thương lượng thực chất? Mỗi lần thuật toán, giá cước và điều kiện làm việc thay đổi, họ đều cần điều đó.
