Früher Morgen auf dem Fischmarkt in Hội An

Lúc 3 giờ sáng, đường phố Hội An vắng hoe và lặng như tờ. Không ánh đèn, không tiếng ồn, không bóng người qua lại. Vậy mà nếu muốn thấy chợ cá Duy Hải vào lúc nhộn nhịp nhất, bạn phải ra khỏi nhà đúng vào giờ này.

Rời khu phố cổ, chạy qua cầu Cửa Đại rồi rẽ vào những khu dân cư nhỏ là đã thấy dấu hiệu của sự sống. Xa xa có vài chiếc xe máy lướt qua. Một số nhà đã bật đèn. Trên những con đường nhỏ dẫn ra mặt nước, mấy quán ăn và quán cà phê bình dân sáng trưng giữa đêm tối. Trong một quán gỗ đơn sơ, nhạc Bolero vang lên. Vài người đàn ông trung niên ngồi đánh bài quanh bàn nhựa, trên bàn là phin cà phê và ly thủy tinh. Ngày làm việc của họ đã xong, họ đã vào bờ và đang nghỉ ngơi. Ở cảng thì ca làm của phụ nữ vừa mới bắt đầu. Trên trời đã le lói ánh sáng đầu ngày.

Chợ cá bày ra hết sự tất bật và có phần hỗn độn của công việc. Khắp nơi là thùng nhựa và rổ cá nằm la liệt. Cá còn óng ánh vảy, nhớp nháp lớp nhờn, đổ trên nền bê tông. Phụ nữ cân cá, phân loại rồi chia mẻ để bán cho các đầu mối. Sau đó cá được chở vào phố giao cho nhà hàng và cửa tiệm. Đây đều là những hộ làm ăn gia đình. Phụ nữ đứng bán cùng cha, chồng hoặc anh em trai, còn đàn ông thì lái thuyền cập cảng. Ở đây chẳng ai ăn diện. Mọi người mặc đồ giản dị: bộ pyjama lệch tông, áo len lấm bẩn, mũ cũ. Chân đi ủng cao su, người ngồi trên những chiếc thuyền nhỏ. Nước thỉnh thoảng tạt lên. Đâu đâu cũng ướt. Trong không khí sực mùi máu cá lẫn khói xe.

Ngoài mặt nước cũng nhộn nhịp, nhưng ở khoảng xa hơn. Cảng Duy Hải chỉ có vài chỗ neo đậu, vậy mà thuyền từ ngoài khơi cứ lần lượt trở về. Thuyền phải vào bến thật nhịp nhàng, nhanh gọn và không va chạm. Người ngoài nhìn vào chẳng hiểu quy tắc cập bến là gì. Cách vận hành ấy giống như dòng chảy ngoài biển: ta không hiểu hết, nhưng vẫn tin nó có trật tự riêng.

Mặt trời chưa mọc, nhưng những tia sáng đầu tiên đã báo hiệu ngày sắp lên.

Những vệt vàng cam trên trời đang xua dần màn đêm.

Trên thuyền, lưới cũ rối tung, phao lưới bám bẩn. Ván gỗ bạc phếch vì dầm mưa dãi nắng, lớp sơn bong tróc. Đôi mắt thuyền sặc sỡ ở mũi cũng đã tróc và phai màu. Mọi bề mặt đều phủ một lớp ẩm ướt của muối, rong, dầu máy và mồ hôi. Chỉ có biển phía dưới và mây phía trên trông còn sạch sẽ. Nhìn chúng, người ta lại nghĩ đến một kết thúc tinh tươm hơn: được tắm nước nóng và húp bát canh trong nấu từ mẻ cá tươi.

Mọi người gỡ cá ra khỏi lưới.

Hải sản vừa đánh bắt được phân theo loại và kích cỡ.

Khoảng 6 giờ sáng, việc nặng vẫn còn chất đống. Nhưng khi trời sáng hẳn lại nảy sinh một chuyện khác: khách du lịch. Họ chạy xe máy tới cảng, xe nào cũng na ná nhau, ai cũng đội mũ bảo hiểm. Khách cầm máy ảnh, ngó nghiêng khắp nơi. Đàn ông vẫn khiêng cá lên bờ. Phụ nữ í ới gọi nhau báo giá và dặn dò. Giờ họ còn phải để mắt tới khách tham quan. Duy Hải cũng như nhiều nơi truyền thống khác, nay đã thành điểm ngắm nghía cho cả khách nước ngoài lẫn người trong nước. Đó cũng là lúc nên rời đi. Nhìn lại từ trên cầu, cảnh hỗn độn đã lùi xa. Nắng nóng ban ngày đã phủ lên dãy núi phía xa. Đứng trước đại dương mênh mông, bỗng thấy con người thật nhỏ bé và mong manh nơi rìa bờ.