„Ich hasse meine Eltern“ – was heißt das?
“Con ghét bố mẹ”: khủng hoảng thật hay chỉ là cách nói?
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/20
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Bản dịch tiếng Việt
Khi một đứa trẻ viết “con ghét bố mẹ”, chữ “ghét” ấy có thể mang ít nhất ba ý nghĩa khác nhau. Không phải ý nghĩa nào cũng cho thấy gia đình đang có khủng hoảng.
Bản dịch tiếng Việt
Với tâm lý học, có những cảm xúc tiêu cực dành cho cha mẹ là chuyện bình thường trong quan hệ cha mẹ - con cái. Các nhà xã hội học gọi đó là sự ambivalen giữa các thế hệ. Nói dễ hiểu, một người có thể vừa thương vừa giận, vừa biết ơn vừa bực bội với cha mẹ cùng một lúc. Đó không phải lỗi tính cách. Đó là điều tự nhiên trong một mối quan hệ rất gần gũi và rất quan trọng.
Bản dịch tiếng Việt
Bước vào tuổi dậy thì, những cảm xúc này càng mạnh hơn. Các nghiên cứu cho thấy mâu thuẫn cha mẹ - con cái dày đặc nhất vào đầu tuổi dậy thì, rồi thưa dần về sau. Nhưng vào giữa tuổi dậy thì, mỗi lần xung đột lại gây căng thẳng cảm xúc lớn hơn.
Bản dịch tiếng Việt
Cũng những nghiên cứu ấy cho thấy phần lớn thanh thiếu niên vẫn giữ được nền tảng quan hệ tốt với cha mẹ. Hình ảnh tuổi dậy thì như một cơn bão toàn diện là nói quá. Con cái không quay lưng với cha mẹ. Các em muốn tự lập, nhưng vẫn muốn giữ sự gắn bó.
Bản dịch tiếng Việt
Vì vậy, “con ghét bố mẹ” có thể là ba điều rất khác nhau. Một là cơn giận thoáng qua trong một mối quan hệ bình thường, chỉ là dùng từ quá nặng. Hai là vết thương cũ tích lại từ cách hành xử trong nhà, như so sánh, kiểm soát và thiếu tôn trọng. Ba là phản ứng hoàn toàn dễ hiểu của những đứa trẻ từng bị bạo hành, sỉ nhục hay bỏ mặc. Gộp cả ba vào một nhãn “ghét cha mẹ” là sai. Mỗi trường hợp cần một cách đáp lại khác nhau.
Bản dịch tiếng Việt
Từ “ghét” từ đâu mà ra?
Bản dịch tiếng Việt
Vào một ngày cuối tháng 9, nhóm Facebook “Con ghét bố mẹ” bất ngờ tăng từ khoảng 40.000 lên hơn 100.000 thành viên. Trong nhóm, nhiều bạn trẻ kể chuyện bị mắng, bị so sánh, bị đánh. Hoặc đơn giản là cảm giác không ai hiểu mình.
Bản dịch tiếng Việt
Đằng sau mỗi câu chuyện hiếm khi chỉ có một cảm xúc. Thường là nhiều cảm xúc dồn lại: buồn, xấu hổ, bất lực, thất vọng và cô đơn. Nhưng tất cả đều được gọi bằng một chữ: ghét.
Bản dịch tiếng Việt
Tâm lý học gọi khả năng phân biệt rạch ròi các cảm xúc là độ phân giải cảm xúc. Người có độ phân giải thấp không phải cảm thấy ít hơn. Chỉ là họ không gọi đúng tên điều mình đang cảm thấy. Vì thế họ hay dùng những từ rất nặng và chung chung. Nghiên cứu cho thấy ai càng khó phân biệt cảm xúc thì càng khó điều tiết cảm xúc, càng dễ phản ứng bốc đồng khi căng thẳng.
Bản dịch tiếng Việt
Tuổi dậy thì khiến việc này càng khó. Giai đoạn này, não bộ phản ứng rất mạnh với cảm xúc và với đánh giá của người khác. Trong khi đó, phần não phía trước, thùy trán, vẫn chưa hoàn thiện. Đây là vùng giúp ta dừng lại, suy nghĩ và nhìn rõ cảm xúc. Nó phải đến đầu tuổi hai mươi mới phát triển xong.
Bản dịch tiếng Việt
Nhưng ngay cả não người trưởng thành cũng không tự học được từ ngữ cảm xúc. Trẻ học những từ này qua hàng nghìn cuộc trò chuyện với người lớn. Chẳng hạn: “Con đang buồn à?” hay “Con buồn vì bị so sánh đúng không?”. Nghiên cứu thấy rõ sự khác biệt giữa các gia đình. Có nhà coi cảm xúc tiêu cực là cơ hội để trò chuyện. Có nhà chỉ muốn dập tắt nó cho nhanh. Trẻ ở kiểu nhà đầu điều tiết cảm xúc tốt hơn và có tình bạn tốt hơn. Trẻ ở kiểu nhà sau học được một điều: cảm xúc xấu phải giấu đi. Nên các em không bao giờ học được cách gọi tên cảm xúc.
Bản dịch tiếng Việt
Còn một nguồn nữa sinh ra chữ “ghét”: sự kiểm soát. Tâm lý phát triển chia sự kiểm soát của cha mẹ thành hai loại. Kiểm soát hành vi là đặt giờ giấc, biết con ở đâu, đi với ai. Cách này nhìn chung tốt cho trẻ. Kiểm soát tâm lý là điều khiển con bằng tội lỗi và xấu hổ, rút lại tình thương hay xâm phạm riêng tư. Kiểu này liên quan đến lo âu, trầm cảm và chống đối ở tuổi dậy thì. So sánh với anh chị em, lén đọc tin nhắn, mắng con trước mặt người khác hay câu “nuôi con chẳng được gì” đều thuộc loại thứ hai. Trẻ cảm nhận rất rõ, nhưng khó gọi thành tên. Vì thường kèm theo là câu: “Bố mẹ làm thế vì thương con.”
Bản dịch tiếng Việt
Cuối cùng, cần nhìn chữ “ghét” qua lăng kính gắn bó. Bác sĩ tâm thần John Bowlby, người sáng lập thuyết gắn bó, phân biệt “cơn giận của hy vọng” với “cơn giận của tuyệt vọng”. Giận vì còn hy vọng là phản ứng của đứa trẻ vẫn tin người gắn bó với mình có thể thay đổi, có thể quay lại, có thể nhìn thấy mình. Đọc kỹ, nhiều bài trong nhóm không phải lời từ biệt, mà là lời trách: sao bố mẹ không hiểu con, sao không nghe con? Đó là cơn giận của người vẫn còn hy vọng. Về mặt lâm sàng, điều đáng sợ hơn là khi đứa trẻ không còn than phiền, không còn kể, không còn hy vọng. Khi ấy chỉ còn sự im lặng của người đã buông xuôi.
Bản dịch tiếng Việt
Vì sao giận chung trong nhóm không giúp gì?
Bản dịch tiếng Việt
Viết cảm xúc ra có thể làm ta dịu lại. Các nghiên cứu chụp ảnh não cho thấy khi con người diễn đạt cảm xúc thành lời, ví dụ gọi tên cảm xúc trên một khuôn mặt, vùng báo động của não là hạch hạnh nhân sẽ bớt kích hoạt. Những nghiên cứu sau cũng ghi nhận hiệu quả tương tự khi người ta gọi tên cảm xúc của chính mình.
Bản dịch tiếng Việt
Nhưng “con đang buồn” và “con ghét mẹ” là hai chuyện khác nhau. Câu đầu mô tả trạng thái bên trong. Câu sau là lời phán xét về người khác. Nên không thể nói hai câu có tác dụng giống nhau.
Bản dịch tiếng Việt
Ngoài ra, trong một nhóm toàn người cùng tâm trạng rất dễ xảy ra một hiện tượng. Các nhà tâm lý gọi là cùng nhau nhai lại chuyện buồn. Bạn bè cứ xoáy vào vấn đề và củng cố cảm xúc tiêu cực cho nhau. Nghiên cứu cho thấy những cuộc trò chuyện kiểu này có thể làm tình bạn khăng khít hơn, nhưng cũng làm tăng lo âu và trầm cảm. Cộng thêm ẩn danh và lượt like, người ta thường viết nặng hơn điều mình thực sự cảm thấy. Nói cách khác, nhóm đáp ứng một nhu cầu có thật. Nhưng nó có thể biến chữ “ghét” từ một cách nói thành một niềm tin cố định.
Bản dịch tiếng Việt
Nhóm này cho chúng ta biết điều gì?
Bản dịch tiếng Việt
Khi nhóm nổi tiếng, nhiều phụ huynh cũng vào xem. Phản ứng thường thấy là đọc tên nhóm như một lời tuyên chiến. Hay như bằng chứng rằng “giới trẻ bây giờ tệ quá”.
Bản dịch tiếng Việt
Trong nhiều gia đình ở Việt Nam, giận cha mẹ không chỉ bị coi là hỗn. Nó còn bị coi là sai về đạo đức.
