Meditation: Hilfe und Gefahr
Mặt tối của thiền hiện đại
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/24
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
Đằng sau những lời quảng cáo về chữa lành đang tồn tại một vấn đề. Thiền được xem như một phương thuốc lành tính, yên bình. Nhưng ngày càng nhiều nghiên cứu cảnh báo về rủi ro. Nếu không có hướng dẫn đúng, thiền chánh niệm có thể gây hại cho sức khỏe.
Thiền - ngành công nghiệp tỷ đô
Ở phương Tây, nhiều người dùng định nghĩa của tiến sĩ Jon Kabat-Zinn. Ông là cha đẻ của liệu pháp MBSR. MBSR nghĩa là giảm căng thẳng bằng chánh niệm. Ông học theo thiền sư Thích Nhất Hạnh. Định nghĩa đó là: thiền chánh niệm là chú tâm một cách có ý thức vào khoảnh khắc hiện tại, không phán xét, với mọi trải nghiệm.
Ở phương Tây, thiền không còn mang tính tôn giáo. Nó được dùng nhiều cho sức khỏe tinh thần, nhất là từ những thập niên cuối của thế kỷ trước. Liệu pháp MBSR của Kabat-Zinn và các liệu pháp phát triển từ đó được dạy và áp dụng tại nhiều bệnh viện ở Mỹ.
Nhiều nghiên cứu cho thấy lợi ích rõ rệt của các chương trình chuẩn như MBSR. Chúng giúp giảm stress. Chúng hỗ trợ trầm cảm hay lo âu nhẹ với hiệu quả gần tương đương thuốc. Giữa cuộc khủng hoảng sức khỏe tinh thần toàn cầu, thiền trở thành một giải pháp tốt mà rẻ. Ai cũng có thể tự tập một mình.
Ngoài y học, chánh niệm còn thành "bí kíp sống". Nhiều ngôi sao đứng ra quảng bá. Các ứng dụng như Calm hay Headspace được định giá hàng tỷ đô la. Họ cung cấp từ bài tập ngắn 15 phút mỗi ngày đến khóa dài nhiều tuần.
Trước đây, thiền là việc tu tập trong những tu viện, ngôi chùa xa xôi, cách biệt đời thường ở các nước Phật giáo. Nay thiền đã thành một ngành công nghiệp toàn cầu. Ngành này trị giá gần mười tỷ đô la. Và dự kiến còn tăng mạnh trong những năm tới.
Tại Việt Nam, thiền cũng bước ra khỏi chùa. Nó ngày càng mang tính thương mại. Nhiều khu nghỉ dưỡng đưa chánh niệm vào các chương trình sức khỏe. Giá lên tới hàng nghìn đô la. Các khóa "chữa lành" cũng nở rộ. Chữ "chánh niệm" thu hút rất đông người tham gia.
Nhưng đằng sau bức tranh đẹp đó, giới khoa học ngày càng đưa ra nhiều cảnh báo. Thiếu hướng dẫn chuẩn, thiền có thể làm hại sức khỏe. Ví dụ là các nghiên cứu của tiến sĩ Willoughby Britton. Bà làm việc tại Đại học Brown ở Mỹ trong lĩnh vực tâm thần học và hành vi con người.
Nguy cơ gặp vấn đề nghiêm trọng
Tiến sĩ Willoughby Britton là một trong những bác sĩ tâm thần đầu tiên nghiên cứu tác động tiêu cực của thiền chánh niệm. Bản thân bà đã thiền nhiều năm. Bà từng muốn lan tỏa lợi ích của thiền.
Sau cái chết của một người bạn thân thời đại học, Britton mắc PTSD. PTSD là rối loạn căng thẳng sau sang chấn. Cha tặng bà một cuốn sách để giúp bà vượt qua. Đó là cuốn A Path with Heart của thiền sư Jack Kornfield. Cuốn sách khiến bà hứng thú với thiền chánh niệm. Bà bắt đầu tập mỗi ngày.
Britton dần chuyển hướng sự nghiệp. Bà nghiên cứu về thiền và Phật giáo. Bà thậm chí nghĩ đến chuyện rời khoa học để sang tu ở một tu viện tại châu Á. Bà cũng học làm giáo viên dạy MBSR của Kabat-Zinn và MBCT. MBCT nghĩa là liệu pháp nhận thức dựa trên chánh niệm. Áp lực trong thời gian hành nghề tại Đại học Brown rất lớn. Vì vậy bà thiền 3 giờ mỗi ngày.
Và từ đó bà xuất hiện những thay đổi lạ. Britton có triệu chứng phân ly. Bà thấy như mình đứng cạnh cơ thể và nhìn vào nó. Bà không còn cảm nhận rõ cơ thể mình. Vì thế bà gặp khó khăn trong sinh hoạt thường ngày, chẳng hạn khi lái xe. Bà hỏi một thiền sư. Nhưng ông lại chúc mừng bà. Ông nói đó là một tầng giác ngộ mới, một trải nghiệm thật sự về "vô ngã".
Bước ngoặt đến khi Britton làm việc trong một bệnh viện tâm thần. Ở đó bà gặp nhiều bệnh nhân ở phòng cấp cứu. Họ bị động kinh hoặc hoảng loạn và được đưa đến từ các trung tâm thiền. Tại các hội thảo khoa học, ngày càng nhiều người tìm gặp bà. Họ kể về tổn thương do thiền, như trầm cảm hay co giật.
Từ thực tế đó, Britton nhìn ra một lỗ hổng lớn trong nghiên cứu về thiền: gần như mọi kết quả đều chỉ nói mặt tốt. Với bà, lý do rất đơn giản: các nhà nghiên cứu thường không hỏi người tập về tác dụng phụ. Mà nhiều đề tài lại nhận tiền từ các tổ chức quảng bá thiền. Vì vậy Britton bắt đầu tìm hiểu mặt tối của thiền, nhất là ở những người trước đó không có bệnh tâm thần.
Năm 2017, Britton cùng chồng là tiến sĩ Jared Lindahl tại Đại học Brown công bố một nghiên cứu định tính lớn. Đây được xem là nghiên cứu đầu tiên về tác dụng phụ ở người tập thiền: "The Varieties of Contemplative Experience". Nghiên cứu kéo dài 10 năm. Nhóm làm việc với 60 người gặp trục trặc khi thiền và 32 chuyên gia, gồm các thiền sư và bác sĩ lâm sàng. Gần hai phần ba số người tập này trước đó không có bệnh tâm thần.
Kết quả cho thấy: trong nhóm 60 người gặp vấn đề khi thiền, 82% cho biết bị lo âu, sợ hãi, hoảng loạn hoặc hoang tưởng. Một số còn bị ảo giác, đau cơ thể, tức giận hoặc nghĩ đến tự tử. Điều đáng chú ý: 88% trong số 60 người này nói những trải nghiệm khó khăn đó lan sang đời sống bình thường hoặc kéo dài sau buổi thiền hay khóa học. Thời gian kéo dài trung bình là 1 đến 3 năm.
Bà và chồng tiếp tục thực hiện các nghiên cứu khác về tổn thương do thiền. Người tập kể về các triệu chứng loạn thần như "tẩu hỏa nhập ma" và cảm giác như có dòng điện chạy trong người. Một người nghĩ mình phải cứu thế giới khỏi một "âm mưu" của nhân viên trung tâm thiền. Rồi người này hắt nước vào mặt thiền sư và đánh giám đốc trung tâm. Một người khác kể, thiền đã đánh thức một "nguồn năng lượng" có "ý chí riêng" trong anh ta. Nguồn năng lượng này suýt khiến anh ta nhảy từ ban công xuống vì nó muốn "bay". Họ nói mình trước đó không có rối loạn tâm thần và chưa từng điều trị.
Các nghiên cứu của Britton cũng cho thấy: mỗi kỹ thuật thiền gây ra tác dụng phụ khác nhau. Kỹ thuật quan sát và gọi tên suy nghĩ, cảm xúc dễ làm tăng lo âu, căng thẳng. Kỹ thuật tập trung vào một điểm như hơi thở có thể khiến trầm cảm nặng hơn về lâu dài. Thiền không phải một phương pháp giống nhau cho mọi người. Liều lượng, kỹ thuật và từng cá nhân đều có thể làm thay đổi kết quả.
Thêm nhiều nghiên cứu về tác dụng phụ của thiền chánh niệm
Một khảo sát khác của Simon B. Goldberg từ Đại học Wisconsin-Madison, Britton và các đồng nghiệp thực hiện với 434 người tập thiền. 10,4% cho biết gặp ít nhất một trải nghiệm xấu kéo dài một tháng trở lên. 10,6% nói những trải nghiệm này gây khó khăn trong sinh hoạt. Nhưng chỉ 1,2% nói khó khăn trong sinh hoạt kéo dài một tháng trở lên.
Công trình của Britton mở ra làn sóng nghiên cứu về mặt tối của chánh niệm. Một tổng quan của tiến sĩ Miguel Farias từ Đại học Oxford ở Anh năm 2020 phát hiện tác dụng phụ trong 65% nghiên cứu về thiền. Phổ biến nhất là tăng lo âu và trầm cảm.
