PISA 2025: Schlechte Noten - Ist KI schuld?
PISA 2025: Điểm thấp kỷ lục, có phải tại AI?
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/24
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
PISA 2025: Kết quả tệ nhất từ trước tới nay
Kỳ khảo sát PISA do OECD tổ chức, dành cho học sinh 15 tuổi.
PISA 2025 có hơn 760.000 học sinh tham gia, đến từ 91 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Kết quả không mấy khả quan: học sinh ở các nước OECD đạt điểm đọc hiểu, toán và khoa học thấp nhất kể từ khi PISA bắt đầu vào năm 2000.
Ngày càng nhiều em không đạt chuẩn tối thiểu. Trước đây tỷ lệ này là 16%, nay đã lên 20%. Tức cứ 5 em thì có 1 em hụt chuẩn.
Chuẩn tối thiểu là gì?
Chuẩn tối thiểu chính là Trình độ 2. Đây là mức yêu cầu thấp nhất với học sinh 15 tuổi, để tiếp tục đi học và sau này đi làm.
Muốn đạt Trình độ 2, các em cần:
- toán khoảng 420 điểm
- đọc hiểu khoảng 407 điểm
- khoa học khoảng 410 điểm
Vấn đề nằm ở kỹ năng đọc
Học sinh đuối nhất khi gặp bài đọc dài. Các em phải kiểm chứng thông tin, đồng thời xâu chuỗi dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau.
Với dạng bài đơn giản, kết quả gần như không đổi. Ví dụ như tìm một chi tiết có sẵn trong bài.
Ngay từ câu hỏi đầu tiên của phần đọc hiểu đã lộ rõ vấn đề. Học sinh đọc những câu ngắn rồi cho biết câu đó hợp lý hay không.
OECD gọi nhóm này là "độc giả tốc độ". Các em trả lời rất nhanh nhưng sai nhiều. Tỷ lệ nhóm này tăng gần gấp đôi: từ 6,6% năm 2018 lên 11,4% năm 2025. Điều này cho thấy học sinh khó tập trung lâu như trước.
Học sinh dùng AI rất nhiều
AI đang là chủ đề nóng. Khoảng 46% học sinh ở các nước OECD dùng chatbot AI để học bài, ít nhất một lần mỗi tuần.
Nhóm dùng AI để tóm tắt, viết bài hay tìm tài liệu thì điểm khoa học thấp hơn khoảng 20 điểm so với nhóm không dùng. Chênh lệch này vẫn còn ngay cả khi đã tính đến hoàn cảnh kinh tế - xã hội.
Chênh lệch rõ nhất ở nhóm viết bài bằng AI mỗi ngày: các em được 481 điểm. Trong khi nhóm gần như không bao giờ dùng AI cho việc này được 509 điểm.
Nhưng OECD nhấn mạnh: đây mới chỉ là mối liên quan, chưa phải bằng chứng. Không thể kết luận AI làm điểm số đi xuống.
Có rất nhiều nguyên nhân. Còn tùy ai dùng AI và dùng như thế nào. PISA chỉ chụp lại một thời điểm. Khảo sát không có nhóm đối chứng, cũng không đo cùng một học sinh trước và sau khi dùng AI.
Mốc thời gian chưa khớp
Riêng về thời gian cũng khó kết luận. ChatGPT mở cho mọi người dùng từ cuối tháng 11/2022.
Học sinh thi PISA 2025 sinh khoảng năm 2009 đến 2010. Khi chatbot trở nên phổ biến, các em đã 12 hoặc 13 tuổi. Các em đã đi học được 6 đến 7 năm. Nền tảng đọc hiểu khi đó đã hình thành.
Hơn nữa, điểm đọc hiểu đã giảm từ năm 2012, tức trước chatbot tới 10 năm. Riêng giai đoạn 2018 đến 2022, điểm đọc đã giảm khoảng 11 điểm. Hồi đó gần như chưa có chatbot.
OECD nói rõ: dữ liệu không cho thấy đà giảm điểm có liên quan đến các mô hình ngôn ngữ lớn hay không. Không được nhầm lẫn giữa tương quan và nguyên nhân.
Đúng là đà giảm ở PISA 2025 mạnh hơn, trùng với thời điểm AI bùng nổ. Vì vậy nhiều người nghĩ ngay đến AI.
Nhưng cùng thời gian đó còn nhiều yếu tố khác: giai đoạn hậu COVID-19, video ngắn và smartphone tràn lan. Dữ liệu PISA không tách bạch được các yếu tố này. Nên không thể khẳng định AI là nguyên nhân chính.
Báo cáo cũng cho thấy: học sinh không dùng AI làm bài tập về nhà thì hay hỏi thầy cô và bạn bè hơn. Có lẽ thói quen học mới là điều quan trọng, không chỉ là công cụ.
Dùng AI vừa phải có thể có lợi
Mối quan hệ giữa AI và điểm số không đơn giản. Với nhóm dùng chatbot để hiểu bài hơn:
Em nào dùng khoảng một lần mỗi tuần được khoảng 500 điểm khoa học. Mức này cao hơn cả nhóm dùng mỗi ngày lẫn nhóm gần như không dùng.
OECD nhận định: dùng AI vừa phải, có mục đích rõ ràng thì có thể tốt cho việc học.
Một điểm đáng chú ý khác: học sinh dùng AI mỗi ngày nhưng được thầy cô rèn cách kiểm chứng bài do AI viết thì hơn khoảng 13 điểm so với nhóm không được rèn.
Ông Andreas Schleicher, Giám đốc Giáo dục của OECD, ví von: chẳng ai khỏe lên chỉ nhờ xem người khác tập thể thao. Học không đến từ việc đọc một cách thụ động. Học đến từ quá trình tự mình xử lý kiến thức mới. Công nghệ giúp em làm việc đó thì tốt. Công nghệ làm thay em thì hại.
Kết quả của Việt Nam
Tại PISA 2025, Việt Nam có 7.353 học sinh từ 194 trường tham gia. Nhóm này đại diện cho khoảng 1,1 triệu học sinh 15 tuổi.
Điểm trung bình của học sinh Việt Nam:
- khoa học 457 điểm
- toán 443 điểm
- đọc hiểu 392 điểm
Khoa học là môn tốt nhất. Có 71% học sinh đạt Trình độ 2 trở lên. Trung bình OECD là 74%.
Ở môn toán, 58% đạt Trình độ 2 trở lên. Trung bình OECD là 65%.
Ở môn đọc, chỉ 41% đạt Trình độ 2 trở lên. Trung bình OECD là 69%. Gần 0% học sinh Việt Nam đạt Trình độ 5 hoặc 6 môn đọc. Trung bình OECD là 6%.
Ở nội dung giải quyết vấn đề trên máy tính, lần đầu được đưa vào, học sinh Việt Nam đạt trung bình 461 điểm. Trung bình OECD là 500 điểm.
