Schatten für alle in der heißen Stadt
Bóng mát công bằng trong thành phố
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/18
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
Bóng mát quan trọng với thành phố
Vào mùa nắng nóng kéo dài, bóng mát trở nên vô cùng quan trọng. Nó chẳng khác gì một hạ tầng công cộng thiết yếu. Nhất là với những người lao động ngoài trời, không có bóng mát thì không thể cầm cự được.
Làm việc dưới nắng nóng gay gắt
Bà Ngọc Liên năm nay 50 tuổi, làm nghề vệ sinh môi trường. Cuối tháng 5, bà đẩy xe rác giữa cái nóng 41 độ. Bà kể công việc vô cùng vất vả. Không khí vừa nóng vừa ngột ngạt. Hơi nóng từ mặt đường bốc lên hầm hập, cộng thêm mùi rác phơi nắng xộc vào mũi.
Cuối tháng 5, miền Bắc và miền Trung Việt Nam trải qua một đợt nắng nóng đặc biệt dữ dội. Nhiều kỷ lục nhiệt độ bị phá vỡ. Trời càng nóng, người ta càng ở trong nhà. Nhưng bà Liên thì không thể. Cũng như bà, hàng loạt lao động ngoài trời khác không có lựa chọn đó: phu khuân vác, tài xế giao hàng, xe ôm, thợ xây. Đường phố vẫn phải sạch. Cơm văn phòng vẫn phải giao đúng giờ. Công trường lớn vẫn phải thi công.
Trời càng nóng, thành phố càng cần những người làm việc ngoài trời.
Chỉ một chút bóng mát cũng giúp ích rất nhiều
Vào những ngày nắng cực điểm, chỉ cần một khoảng râm nhỏ dưới tán cây, rộng vài mét vuông, cũng đủ giúp người lao động bớt kiệt sức.
Nhìn qua, bóng mát tưởng như miễn phí và ai cũng được hưởng như nhau. Nhưng thực tế không phải vậy.
Bóng mát trong thành phố ngày càng ít đi
Ở nhiều đô thị lớn, bóng mát đang dần biến mất. Trong khi đó, bóng râm giúp người lao động hạ nhiệt cơ thể một cách trực tiếp. Tại các quận trung tâm Hà Nội và TP.HCM, bình quân mỗi người chỉ có khoảng 1 m2 cây xanh. Mức này chưa bằng một phần mười tiêu chuẩn TCVN 9257:2012 về cây xanh đô thị tính trên đầu người.
Nhìn vào nhiệt kế cũng thấy rõ. Thiếu bóng mát, cộng thêm hiệu ứng “đảo nhiệt đô thị”, nhiều khu vực trong thành phố nóng hơn vùng quê xung quanh tới 7 đến 8 độ. Điểm chênh lệch lớn nhất ghi nhận ở quận Đống Đa, nhiệt độ bề mặt cao hơn huyện Ba Vì trên 12 độ. Thành phố tích quá nhiều nhiệt. Điều này gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe của người lao động ngoài trời.
Tiến sĩ Trần Nữ Quy Linh, đang làm việc tại Đại học Queensland ở Australia, chuyên nghiên cứu về nắng nóng và sức khỏe, cho rằng quy hoạch đô thị có thể khiến cái nóng ở thành phố lớn thêm trầm trọng. Không chỉ thời tiết nóng lên, thành phố còn giữ nhiệt nhiều hơn. Những chiếc “điều hòa tự nhiên” như bóng cây, sông hồ ngày càng thiếu. Đô thị lại hành xử ngược với điều hòa: nhả ra toàn khí nóng. Nhà cao tầng mọc san sát khắp nơi, mái tôn trải rộng. Giới khoa học gọi những con hẻm chật hẹp và hẻm bê tông là “urban canyon”, tức hẻm núi nhiệt. Khí nóng không thoát được, cứ quẩn quanh giữa nhà cửa và mặt đường rồi nóng thêm.
Thành phố không chỉ tích nhiệt. Nó còn tự sinh ra nhiệt. Hàng triệu xe máy, ô tô, nhà máy và điều hòa đều thải nhiệt. Đến năm 2030, lượng nhiệt này có thể góp 30 đến 50% vào sự nóng lên ở những thành phố như Hà Nội.
Ở trong bóng râm và dưới nắng
Hai người cùng đứng trong thành phố, cùng một thời điểm, nhiệt độ không khí đều là 37 độ. Nhưng cảm giác nóng của họ hoàn toàn khác nhau. Giáo sư, tiến sĩ Trần Thị Tuyết Hạnh, Trường Đại học Y tế công cộng, giải thích nhiệt độ không khí chỉ cho biết không khí nóng đến đâu. Nó không cho biết cơ thể thực sự chịu nóng ra sao. Quan trọng là mình làm trong nhà hay ngoài trời, có bóng mát hay phơi nắng.
Vì vậy cần dùng chỉ số MRT, tức nhiệt độ bức xạ trung bình. Chỉ số này phản ánh gánh nặng nhiệt: cơ thể nhận bao nhiêu bức xạ nhiệt từ xung quanh. Đó là nắng chiếu trực tiếp cộng với nhiệt hắt lên từ vỉa hè bê tông, tường nhà và các bề mặt đô thị khác.
Một nghiên cứu của Đại học UCLA cho thấy nếu không có bóng che, nhiệt bức xạ cao hơn nhiều so với nhiệt độ không khí. Chỉ cần đứng dưới tán cây hay mái che, giá trị này giảm mạnh, dù nhiệt độ không khí gần như không đổi. Một người đứng trên đất dưới gốc cây và một người đứng trên bê tông giữa nắng sẽ chịu lượng nhiệt hoàn toàn khác nhau.
Ở Việt Nam, vấn đề càng nặng vì khí hậu nóng ẩm. Tiến sĩ Quy Linh cho biết cơ thể hạ nhiệt chủ yếu nhờ đổ mồ hôi. Mồ hôi bay hơi trên da sẽ mang theo nhiệt, giúp cơ thể mát lại. Nhưng khi không khí quá ẩm, hơi nước trong không khí đã nhiều, mồ hôi khó bay hơi. Cơ thể vẫn đổ mồ hôi mà không mát được. Thân nhiệt tăng nhanh, tim phải làm việc nặng hơn. Nguy cơ kiệt sức, say nắng tăng lên. Tim và thận quá tải. Nguy cơ mất nước, kiệt sức, sốc nhiệt và đột quỵ cũng tăng.
Tiến sĩ Quy Linh cùng các đồng nghiệp đã thực hiện một tổng quan đăng trên tạp chí The Lancet Regional Health – Western Pacific, dựa trên 129 nghiên cứu về biến đổi khí hậu và sức khỏe ở Việt Nam. Kết quả cho thấy nhiệt độ cao và các đợt nắng nóng kéo theo nhiều ca nhập viện và tử vong hơn, nhất là do bệnh tim mạch, bệnh hô hấp, bệnh tiêu hóa và các bệnh liên quan đến nhiệt. Vì thế, theo giáo sư Tuyết Hạnh, chỉ đo nhiệt độ không khí là chưa đủ. Điều quan trọng là cơ thể thực sự hấp thụ bao nhiêu nhiệt. Người ta đo điều này bằng MRT và các chỉ số khác như WBGT, UTCI hay PET. Những chỉ số này tính đến nhiều yếu tố: nhiệt độ không khí, độ ẩm, gió, bức xạ mặt trời, bức xạ từ bề mặt đô thị, vận động, đôi khi cả quần áo và đồ bảo hộ. Gánh nặng nhiệt này phụ thuộc rất lớn vào việc mình làm ngoài trời có bóng mát hay không.
Gánh nặng nhiệt không được chia đều
Đảo nhiệt đô thị bao trùm cả thành phố. Nhưng gánh nặng nhiệt lại không chia đều. Một nhóm người chỉ cần bước qua cánh cửa kính là có điều hòa và bóng mát.
Trong khi nhiều nhóm khác làm việc ngoài trời mà không tìm nổi một gốc cây để hạ nhiệt. Đáng nói, nhóm lao động ngoài trời – tài xế giao hàng, phu khuân vác, công nhân vệ sinh hay thợ xây – hiện lên tới hàng triệu người trên cả nước. Họ cần công việc này để sống: trả tiền thuê nhà, cho con đi học, thuốc men lúc ốm đau.
