Stolz und Schmerz eines Architekten in Hanoi
Niềm tự hào và nỗi đau của kiến trúc sư ở Hà Nội
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/22
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
Niềm tự hào và nỗi đau của một kiến trúc sư
Được làm việc ở tòa nhà Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội là niềm tự hào theo ông Nguyễn Tiến Thuận suốt cả đời. Nhưng nó cũng để lại trong ông nỗi đau. Nỗi đau ấy, ông khó mà nói thành lời.
Đây là một trong số ít công trình lớn của thành phố vào đầu thời kỳ Đổi mới. Kinh tế đất nước khi đó gặp rất nhiều khó khăn. Dự án được chọn qua một cuộc thi lớn. Thành phố dồn toàn lực của ngành xây dựng cho tòa nhà này: những đơn vị giỏi nhất và vật liệu tốt nhất.
Nguyễn Tiến Thuận là một người thầy. Nhiều kiến trúc sư kính trọng ông. Trong nhóm thiết kế, ông là người duy nhất theo công trình từ đầu tới cuối. Ông trò chuyện với kiến trúc sư Vũ Hiệp, nhớ lại chặng đường từ bản vẽ trên giấy tới tòa nhà ngoài đời thực. Nhiều cảm xúc ùa về.
Làm đúng thiết kế đã là may mắn
Vũ Hiệp: Thưa ông Nguyễn Tiến Thuận, việc thiết kế và xây dựng tòa nhà Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội bắt đầu như thế nào?
Nguyễn Tiến Thuận: Thiết kế là kết quả của một cuộc thi lớn. Nhóm chúng tôi đến từ Đại học Kiến trúc Hà Nội. Chúng tôi gửi hai phương án. Cả hai đều đoạt giải cao nhất, giải A.
Vì thắng thuyết phục như vậy, thành phố giao việc cho trường. Nhóm chúng tôi có bốn kiến trúc sư: Nguyễn Tiến Thuận, Tạ Thượng Xuân, Bùi Quý Ngọc và Trần Xuân Đính. Dự án quan trọng và cần làm nhanh. Vì thế thành phố bố trí cho chúng tôi chỗ làm việc ngay tại công trường. Phương án cuối cùng chắt lọc những phần hay nhất từ cả hai phương án đoạt giải.
Trước khi triển khai bản vẽ thi công chi tiết, ban quản lý dự án của thành phố làm việc rất cẩn trọng. Suốt một tuần, ban đi hỏi ý kiến các kiến trúc sư lão thành như Huỳnh Tấn Phát và Tạ Mỹ Duật cùng nhiều chuyên gia khác của thành phố. Đó giống như lần duyệt cuối cùng đối với đồ án.
Bản vẽ do Văn phòng Thiết kế thực nghiệm của trường thực hiện. Nhưng văn phòng này chưa có con dấu pháp lý. Nên mọi bản vẽ đều phải đóng dấu của Đại học Kiến trúc Hà Nội.
Dự án thiết kế và thi công theo hai giai đoạn: trước hết là khối giữa cao 7 tầng, sau đó là các khối thấp xung quanh. Sau khi xong thiết kế khối giữa và công trình khởi công, các thầy Xuân, Ngọc và Đính trở về trường nhận việc khác. Chỉ mình tôi ở lại. Tôi hoàn thiện thiết kế cho giai đoạn tiếp theo và ngày nào cũng kiểm tra việc thực hiện ở công trường. Vì vậy về sau nhiều tài liệu chỉ ghi tên tôi là tác giả. Nhưng thực chất đây là kết quả của bốn người.
Nhưng khi tòa nhà bị chê, một mình ông phải gánh hết lời chê sao?! Có người gọi tòa nhà là "máy chém". Nghe cay nghiệt quá. Còn cảm giác quyền lực mà xa cách thì ông lý giải thế nào?
Chuyện này cần thời gian mới hiểu được. Nỗi đau của nghề kiến trúc là: mình làm ra tác phẩm bằng tiền của người khác! Nếu họ xây đúng theo tác phẩm của mình, đó đã là may mắn. Nếu họ làm sai hoặc bỏ dở, chẳng ai biết tác phẩm thực sự ra sao. Đánh giá thế nào cho đúng được!
Phải biết rằng tòa nhà có ba mặt ra phố. Nhưng ở hai mặt phố, nhiều hạng mục vẫn chưa xây. Đến nay vẫn dang dở. Như thế chẳng khác nào xem nửa bức tranh hay nghe nửa bài hát. Đánh giá sao cho công bằng!
Thực ra phía trước tòa nhà, về phía phố Đinh Tiên Hoàng, còn một lớp nữa. Lớp này có 5 vòm. 5 vòm tượng trưng cho 5 cửa ô cũ. Nó cũng gợi nhớ tòa thị chính xưa ở đây. Lớp này đã có móng và cột. Vậy mà sao không xây tiếp! Tòa nhà cứ dở dang như vậy suốt thời gian dài. Thật khó hiểu. Đây không còn là chuyện học thuật, mà còn là chuyện xã hội!
Riêng tôi thấy ví với "máy chém" cũng chẳng có gì xấu, nếu không nói với ác ý! Nghệ thuật đong đếm bằng cảm xúc. Chúng tôi muốn thể hiện và nhấn mạnh vị thế, quyền lực của một cơ quan chính quyền. Và người dân cảm nhận đúng như vậy...
Anh biết không, trong yêu cầu của thành phố ghi rất rõ: "Tòa nhà phải thiết kế sao cho khi cần có thể dùng vào mục đích quân sự". Và chúng tôi cố đáp ứng mọi yêu cầu đặt ra. Nhưng người dân lại muốn ở đây cảm giác nhẹ nhàng, gần gũi. Cái chúng tôi thiết kế cho sự gần gũi, thân thiện chính là 5 vòm phía trước tòa nhà. Chúng sẽ tạo bước chuyển thân thiện cho người dân và gắn kết với các công trình khác trên phố. Nhưng chúng lại không được xây. Với nghề kiến trúc, đó đúng là bi kịch! Không phải ai cũng biết sự thật này, câu chuyện này và yêu cầu của thành phố khi ấy!
Anh hỏi: "Một mình ông phải gánh lời chê sao?!" Tôi trả lời thế này: Dù chỉ còn mình tôi hay chỉ còn một phần tư của tôi, tôi vẫn là tôi. Đến hôm nay, tôi rất tự hào về ý tưởng của nhóm chúng tôi dành cho tòa nhà này trong thời kỳ ấy.
Dồn toàn lực cho nhiệm vụ nặng nề
Thiết kế đến từ một cuộc thi lớn. Còn lực lượng thi công khi đó được huy động ra sao?
Vì là một trong số ít dự án lớn, quan trọng của thành phố thời đó, toàn lực của ngành xây dựng thành phố đều đổ về đây: đơn vị giỏi nhất và vật liệu tốt nhất. Tất cả cùng làm cho tòa nhà này.
Ngay tại đây cũng diễn ra các cuộc thi tay nghề của những người thợ giỏi nhất thành phố. Tòa nhà này là một dấu ấn lịch sử, mang trong nó cả khó khăn lẫn thành công của thời bao cấp. Ai cũng cảm nhận được điều đó trong công trình.
Tôi còn ấn tượng mãi không khí những cuộc họp giao ban ở công trường hồi ấy. Thời gian thi công rơi vào lúc kinh tế đất nước vô cùng khó khăn. Có những cuộc họp rất căng giữa các đơn vị, ban quản lý dự án và lãnh đạo thành phố. Tiến độ và khối lượng công việc luôn là chủ đề nóng nhất. Các đơn vị lo lắng: kế hoạch tài chính của thành phố liệu có theo kịp công việc của họ? Nhiều ý kiến gay gắt! Nhưng ông Nguyễn Mai, Phó Chủ tịch thành phố phụ trách tài chính, khiến tất cả lặng đi. Ông đáp lại thông minh và cứng rắn. Tôi nhớ mãi phong cách của ông trong một cuộc họp: "...Ai chấp nhận tôi thì ở lại họp. Ai không chấp nhận thì mời ra ngoài..." Và không ai bỏ về! Mọi việc được giải quyết êm thấm, vui vẻ. Phải nói rằng: ông Nguyễn Mai khiến tôi hoàn toàn nể phục. Ông là một lãnh đạo có trí tuệ, tài năng và bản lĩnh!
