Was bleibt vom Ho-Guum-See?
Ho-Guuom-See sẽ còn lại gì?
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/19
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
Ho-Guuom-See sẽ còn lại gì?
Giữ lại một thành phố chỉ theo một gu thẩm mỹ sẽ khiến nó trông đồng nhất hơn. Nhưng cái giá phải trả là lịch sử và ký ức chung dần mất đi.
Quy hoạch mới cho Ho-Guuom-See đặt tầm nhìn tới 100 năm. Quy hoạch vừa được công bố và thu hút sự quan tâm lớn. Ý kiến dư luận rất khác nhau. Khu vực nghiên cứu rộng circa 65 Hektar, từ mặt hồ qua đường Trang Tien tới Nhà hát Opera và tới Sông Hồng. Có thể ví đồ án này như một ca phẫu thuật rất lớn ngay trái tim thủ đô.
Không gian quanh hồ sẽ thành một quảng trường lớn. Không gian công cộng được mở rộng và trở nên thoáng đãng, có thêm các trục nhìn mới. Kết nối cho người đi bộ tốt hơn. Dưới lòng đất sẽ có thêm không gian mới, đấu nối với giao thông công cộng. Mô hình này gọi là TOD: phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng. Nhiều chức năng được đưa xuống dưới đất để giải phóng mặt đất cho quảng trường, cây xanh và người đi bộ. Nhiều người đồng tình với những ý tưởng này.
Nhưng câu hỏi lớn nhất nằm ở bản sắc và bảo tồn. Nhiều người lo ngại: nếu xây dựng đúng như vậy thì còn lại gì? Liệu chúng ta có còn nhận ra Ho-Guuom-See?
Như mọi cơ thể đô thị, Ho-Guuom-See cũng cần thay đổi. Nơi đây đang có vấn đề về không gian, giao thông và chức năng. Nhưng nơi này chất chứa quá nhiều lớp cũ và kỷ niệm. Quy hoạch giỏi không chỉ thể hiện ở chỗ vẽ mới cái gì, mà còn ở chỗ giữ lại một cách thông minh những gì đang có.
Nơi của ký ức, di sản và lịch sử
Khi dạy lịch sử kiến trúc, tôi hay nói với sinh viên: không cần đi đâu xa. Quanh hồ là một bảo tàng kiến trúc ngoài trời qua nhiều thời kỳ. Tôi cũng dẫn bạn bè nước ngoài đi như vậy. Chỉ cần đi một vòng quanh hồ là đọc được lịch sử qua từng công trình.
Ở đây có kiến trúc cổ: đền Ba-Kieu và đền Ngoc-Son qua nhiều triều đại, quần thể Dinh-Chua Vu Thach từ thời Ly, tháp Hoa-Phong từ thời Nguyen. Rồi đến lớp kiến trúc Pháp đầu thế kỷ 20: Nhà thờ Lớn theo phong cách gothic, tòa Dok-ly, Kho bạc Đông Dương và Au-tri-vien theo phong cách tân cổ điển. Khu phố Pháp cũng rất hài hòa. Ví dụ đẹp nhất là đường Trang Tien, bắt đầu từ cửa hàng Maison Godard, sau này là Cửa hàng Bách hóa Tổng hợp, kéo dài tới Nhà hát Opera. Đó là con đường đẹp và là biểu tượng của Hanoi xưa. Sau đó là kiến trúc hiện đại thời hậu chiến: rạp Khan Quang Do (1975), Cung Thiếu nhi (1977), Bưu điện mới (1976) và trụ sở UBND (1987) theo phong cách Xô-viết xã hội chủ nghĩa.
Các công trình rất khác nhau về phong cách và tuổi đời. Có tòa từng bị chê là không đẹp. Nhưng việc mọi lớp cùng tồn tại chính là một phần bản sắc của Ho-Guuom-See. Điều này cũng giống khu Phố cổ bên cạnh. Đồng nghiệp nước ngoài của tôi rất yêu bộ sưu tập kiến trúc quý giá này. Bởi đó là những lớp lịch sử thật. Kiến trúc Xô-viết hôm nay có thể chưa được ưa chuộng, nhưng nó là dấu tích vật chất của một giai đoạn xã hội. Ngược lại, dựng thêm công trình hay tượng đài mới một cách giả tạo không làm lịch sử giàu lên. Chúng chỉ che mất vẻ đẹp giản dị của mặt hồ.
Ho-Guuom-See không chỉ có điểm đẹp để du khách chụp ảnh. Nơi đây còn có nhiều góc quen thuộc với người Hanoi mỗi ngày: Nhà thờ Lớn và trà chanh vỉa hè, phố cà phê Hang Hanh, phố nộm Bo Ho, phố kem Kem Trang Tien hay phố sách Dinh Le.
Trong danh sách phá dỡ có những nơi ít người lui tới. Nhưng cũng có một cái tên được nhiều thế hệ người Hanoi yêu mến: Cung Thiếu nhi. Các chuyên gia bảo tồn thế giới quan tâm tới thiết kế của nó. Đây là ví dụ rất hay về kiến trúc hiện đại nhiệt đới, với hình khối tự do và gần gũi con người. Giá trị xã hội của nó cũng đặc biệt: đó là bầu trời tuổi thơ và văn hóa của bao đứa trẻ. Cha mẹ thấy vui khi đưa đón con, khi nghe tiếng cười của chúng. Tôi từng học vẽ ở đây tám năm. Nhờ đó tôi mới đến với kiến trúc. Cung Thiếu nhi cùng các công trình hậu chiến là chứng tích đầy tính người của một thời tái thiết với nhiều lý tưởng. Điều đó rất phù hợp với bảo tồn hiện đại, vốn trân trọng ký ức và ý nghĩa xã hội.
Nhiều lớp lang, nhiều phong cách
Lịch sử đô thị luôn tiếp diễn. Nếu chỉ giữ thứ hợp với một thẩm mỹ rồi xóa phần còn lại, thành phố sẽ trông gọn gàng hơn. Nhưng nó sẽ nghèo đi về lịch sử và ký ức chung. Từ Paris thời Haussmann tới Bắc Kinh với các ngõ Hutong dẫn vào sân Siheyuan: nhiều thành phố đã phải dựng lại thứ mình từng phá quá vội. Bài học là: thứ hôm nay thấy chưa đẹp, ngày mai có thể thành ký ức không gì thay thế được.
Quy hoạch giữ lại các ngôi đền, kiến trúc truyền thống và ba công trình Pháp. Nhưng nó phá bỏ các tòa hiện đại hậu chiến và cuối thời bao cấp. Điều đó cho thấy một ưu tiên: đề cao di tích cũ và sự hài hòa với khu phố Pháp. Nó cũng cho thấy nhóm tư vấn đánh giá cao nhất những công trình lâu đời nhất.
Nhưng còn một cách tiếp cận khác: chính sự chồng lớp và đa dạng phong cách qua thời gian là giá trị cần bảo vệ. Cách nhìn này gần với khuyến nghị của UNESCO về cảnh quan đô thị lịch sử. Di sản là một hệ thống gồm kiến trúc, không gian, góc nhìn, đời sống và các lớp văn hóa. Theo góc nhìn đó, trụ sở thành phố và Bưu điện vẫn còn giá trị, vì đại diện cho kiến trúc thập niên 1970 và 1980. Nhưng cả hai tòa đều khá to và cao, hơi lấn át không gian Ho-Guuom-See. Nhất là Bưu điện nằm sát đường ven hồ, không có khoảng lùi như tòa UBND. Vì vậy giữ hay phá là câu hỏi khó: làm sao vừa ghi nhận giá trị lịch sử của các tòa nhà, vừa giữ được bản sắc nhỏ nhắn, giản dị và khiêm nhường của mặt hồ?
Với Bưu điện, quy hoạch đề xuất: phá một số phần không phù hợp rồi xây chùa mới. Chùa này gợi nhớ chùa Bao-An. Người Pháp từng phá chùa đó để xây Bưu điện. Cách dùng từ phá dỡ vẫn chưa rõ ràng. Nhưng vấn đề nằm ở cách làm. Trong bảo tồn, tính xác thực là nguyên tắc quan trọng. Giữ lại dấu tích thật và dựng lại một hình ảnh kiểu cũ là hai việc rất khác nhau. Hình thức mới không thể làm lại tuổi đời, dấu vết vật chất và ký ức. Phục dựng có kiểm soát vẫn ổn nếu dựa trên khoa học và mục tiêu rõ ràng. Nhưng nó dễ thành lịch sử sân khấu nếu chỉ sao chép hình thức.
Vì vậy với chùa Bao-An nên cân nhắc: xây lại toàn bộ ngôi chùa? Hay chỉ làm một dấu nhắc đủ mạnh về nó, ví dụ cổng Tam Quan đối diện tháp Bao-Thien? Phần còn lại có thể tổ chức khéo léo cho phù hợp chức năng và tổng thể cảnh quan mặt hồ.
Điều đó không có nghĩa Ho-Guuom-See phải đóng băng. Wien, Tokio hay Boston và nhiều đô thị cổ khác vẫn có kiến trúc mới trong trung tâm lịch sử. Nhưng kiến trúc mới hòa vào cấu trúc đô thị, đường chân trời và các giá trị cũ một cách tinh tế. Mọi thay đổi phải được quy hoạch và quản lý có trách nhiệm. Không thể dễ dàng xóa bỏ.
Câu hỏi không phải xây mới hay không. Trước hết cần một phương pháp: bản đồ di sản nhiều lớp. Mỗi tòa nhà và mỗi cụm phải được đánh giá về kiến trúc, lịch sử, xã hội, cảnh quan và ký ức. Đã có công cụ cho việc này như đánh giá tác động di sản. Sau đó chia thành ba nhóm: công trình phải giữ, công trình có thể cải tạo và dùng lại, và công trình có thể thay thế để lấy không gian mở, cây xanh hay chức năng công cộng.
