4 tháng 7, 2026

Wie wird Amerika stark in Wissenschaft?

Con đường đưa nước Mỹ thành cường quốc khoa học

Nguồn: Tia Sang - Ho So Nhan Vat

Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Ho So Nhan Vat.

Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.

Tiến độ đọc bài

Đoạn 1/17

Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.

Die USA werden 250 Jahre alt. Die Zeitschrift Science erzählt sechs wichtige Kapitel aus der Geschichte. So wird die Wissenschaft in den USA die stärkste in der Welt. Es gibt große Erfolge, aber auch dunkle Seiten. Diese dunklen Seiten wirken bis heute.

Zu diesen Kapiteln gehören die Atombombe, Silicon Valley, NASA und die Biotechnologie. Aber es geht auch um schwierige Themen: die vergessene Arbeit von Sklaven, die Eugenik und den Kampf zwischen Wissenschaft, Macht und Demokratie.

Die Atombombe: Amerika wird stark in Wissenschaft

Nach dem Zweiten Weltkrieg werden die USA Nummer eins in Wissenschaft und Technik. Zum ersten Mal arbeiten Wissenschaft, Armee, Universitäten und Industrie zusammen. Sie bauen zusammen eine Technik, die die Welt verändert.

Im Jahr 1939 bekommt Präsident Franklin D. Roosevelt einen Brief von Albert Einstein. Einstein schreibt: Physiker haben Uran gefunden. Uran kann sehr viel Energie geben. Man kann damit eine Bombe bauen. Einstein denkt auch: Adolf Hitler in Deutschland sammelt viel Uran für das gleiche Ziel.

Die Regierung holt die besten Physiker für einen geheimen Plan. Zuerst wollen sie eine Frage prüfen: Ist eine Atombombe wirklich möglich? Kann man Energie aus einem geteilten Atom für eine Waffe benutzen?

In drei Jahren vor dem Ende des Krieges arbeiten alle zusammen: die Armee mit Logistik und Geld vom Staat, die Industrie mit Produktion und Technik, mehr als eine halbe Million Amerikaner mit Arbeit und viele tausend Wissenschaftler und Ingenieure mit Wissen. Aus der Theorie entsteht eine ganz neue Industrie.

Aber es ist auch eine Militäraktion ohne Kontrolle. Sie kostet zu viel Geld. Am 6.8.1945 fällt die Uran-Bombe mit dem Namen "Little Boy" auf die Stadt Hiroshima. Nur drei Tage später zerstört die Plutonium-Bombe mit dem Namen "Fat Man" die Stadt Nagasaki.

Das Projekt stellt eine Frage über die Rolle der Wissenschaftler. Am Anfang leiten sie das Projekt. Später kontrolliert die Armee alles. Die Wissenschaftler werden nur noch Techniker. Ihre politischen und philosophischen Ideen sind nicht wichtig, wenn sie das militärische Ziel stören.

Am Ende beginnt mit dem Manhattan-Projekt eine neue Zeit für die Technik in den USA. Wissen ist jetzt Macht zum Überleben. Die Wissenschaftler stehen unter strenger Kontrolle. Und viele von ihnen fühlen eine moralische Schuld wegen dem, was mit den Menschen in Japan passiert ist.

Die vergessenen Gesichter

Die Wissenschaft in den USA hat viele große schwarze Forscher. Zum Beispiel den Agrarwissenschaftler George Washington Carver. Und die drei Mathematikerinnen Katherine Johnson, Dorothy Vaughan und Mary Jackson. Sie helfen sehr im Wettlauf ins All. Aber neben diesen berühmten Namen gibt es noch viele andere schwarze Menschen. Sie arbeiten still und helfen viel, obwohl das Leben sehr schwer und grausam ist.

In der ganzen Geschichte haben viele Afroamerikaner keine Menschenrechte. Trotzdem sind sie gute Wissenschaftler und Agrarwissenschaftler. Auch George Washington Carver, einer der besten schwarzen Wissenschaftler am Anfang des 20. Jahrhunderts, wird als Sklave geboren. Er sagt den Bauern: Pflanzt andere Pflanzen statt Baumwolle. Benutzt Methoden gegen schlechte Erde.

Das Wissen der Sklaven ist die Basis für die moderne Landwirtschaft in den USA. Ein Beispiel ist Antoine, ein Sklave in Louisiana. Im Jahr 1846 macht er die erste kommerzielle Pekan-Nuss mit Veredelung. Viele andere Menschen ohne Namen helfen beim Anbau von Tabak, Zuckerrohr, Reis und Indigo. Sogar Frauen aus Westafrika mit viel Erfahrung im Reisanbau werden im Südosten der USA als Sklavinnen gesucht und gefangen. Reis und Indigo werden ein gutes Geschäft für das Land. Aber damals bekommen die Sklavenbesitzer den Lohn für diese Arbeit.

Heute wollen Organisationen wie das Zentrum für Pflanzen und Kultur diese vergessenen Beiträge von schwarzen und indigenen Menschen wieder zeigen. Diese stille Arbeit und die grausame Behandlung gehören zur Geschichte der letzten 250 Jahre in den USA. Die Frage ist: Will das Land diese dunkle Vergangenheit ehrlich anerkennen und beenden? Will es eine fairere Zukunft für die nächsten 250 Jahre bauen?

Silicon Valley und die Rolle des Staates

Silicon Valley ist immer ein Symbol für Revolution und Rebellion. Ab Ende der 1970er Jahre macht Apple Werbung. In der Werbung sind Computer-Nutzer wie die Gründer der Nation. Das zeigt die amerikanische Identität: unabhängig und neu.

Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ

Bên cạnh bom nguyên tử, Silicon Valley, NASA và công nghệ sinh học, lịch sử còn có những chương gây tranh cãi: công sức bị lãng quên của người nô lệ, thuyết ưu sinh và cuộc giằng co giữa khoa học, quyền lực và dân chủ.

Nhân kỷ niệm 250 năm lập quốc, tạp chí Science chọn ra sáu chương lịch sử tiêu biểu. Loạt bài kể lại cách nền khoa học mạnh nhất thế giới hình thành, ghi lại cả những thành tựu lớn lẫn những vết sẹo còn hằn sâu đến hôm nay.

Bom nguyên tử: Bước ngoặt đưa Mỹ thành cường quốc khoa học

Sau Thế chiến II, Mỹ vươn lên dẫn đầu thế giới về khoa học và công nghệ. Đây là lần đầu tiên giới khoa học, quân đội, trường đại học và doanh nghiệp vận hành như một cỗ máy thống nhất. Mục tiêu là tạo ra một công nghệ có thể làm thay đổi lịch sử thế giới.

Năm 1939, Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt nhận được bức thư khẩn của Albert Einstein. Einstein cho biết các nhà vật lý đã phát hiện nguyên tố uranium. Uranium có thể tạo ra nguồn năng lượng khổng lồ, đủ để chế tạo bom. Ông cũng lo ngại nhà lãnh đạo Đức Adolf Hitler có thể đang thu gom lượng lớn nguyên tố này cho cùng mục đích.

Chính phủ tập hợp những nhà vật lý giỏi nhất cho một kế hoạch bí mật. Nhiệm vụ đầu tiên của các nhà khoa học là trả lời câu hỏi: liệu ý tưởng bom nguyên tử có khả thi không? Có thể chế tạo vũ khí khai thác năng lượng giải phóng khi một nguyên tử tách làm đôi hay không?

Albert Einstein và Robert Oppenheimer - người đứng đầu dự án bom nguyên tử Manhattan - tại Viện Nghiên cứu Cao cấp ở Mỹ. Ảnh: Wikipedia

Trong ba năm gấp rút trước khi Thế chiến II kết thúc, nhiều lực lượng cùng phối hợp. Quân đội lo hậu cần, xác định ưu tiên và phân bổ nguồn lực. Nhà nước chi một khoản tiền rất lớn. Khối công nghiệp đóng góp năng lực sản xuất và kỹ thuật hùng hậu. Hơn nửa triệu người Mỹ góp sức lao động. Hàng chục nghìn nhà khoa học và kỹ sư ở các trường đại học góp tri thức. Từ những nghiên cứu lý thuyết ban đầu, một ngành công nghiệp hoàn toàn mới ra đời.

Nhưng đây cũng là một chiến dịch quân sự thiếu kiểm soát đầy đủ. Chi phí vượt xa dự tính. Dự án khép lại vào ngày 6 tháng 8 năm 1945. Hôm đó, quả bom uranium mang tên "Little Boy" rơi xuống thành phố Hiroshima. Chỉ ba ngày sau, quả bom plutonium "Fat Man" phá hủy thành phố Nagasaki.

Ảnh trái: Lúc bức ảnh được chụp, cột khói khổng lồ cao 20.000 foot (khoảng 6.000 mét) bốc lên trên Hiroshima, trong khi khói từ quả bom nguyên tử đầu tiên lan rộng hơn 10.000 foot (khoảng 3.000 mét) phía trên mục tiêu bên dưới cột khói. Ảnh phải: Vụ nổ bom nguyên tử ở Nagasaki ngày 9 tháng 8 năm 1945. Nguồn: Wikipedia

Dự án đặt ra câu hỏi về vai trò của nhà khoa học. Ban đầu, họ là người dẫn dắt. Về sau, quân đội ngày càng nắm quyền kiểm soát. Các nhà khoa học dần chỉ còn là người làm kỹ thuật. Những ý kiến về chính trị hay triết học của họ bị gạt sang một bên nếu cản trở mục tiêu quân sự.

Cuối cùng, dự án Manhattan mở ra kỷ nguyên mới cho công nghệ Mỹ. Tri thức thực sự trở thành sức mạnh quyết định cho sự tồn vong. Vị thế mới này đi kèm sự kiểm soát chặt chẽ với giới khoa học. Với nhiều người, đó còn là gánh nặng đạo đức nặng nề trước những gì đã xảy ra với người dân Nhật Bản.

Những gương mặt bị lãng quên

Khoa học Mỹ in đậm dấu ấn của nhiều học giả da đen xuất sắc. Nhà nông học George Washington Carver là một ví dụ. Ba nữ toán học Katherine Johnson, Dorothy Vaughan và Mary Jackson, những người đóng góp lớn cho cuộc đua vào vũ trụ, là ví dụ khác. Bên cạnh các tên tuổi nổi tiếng ấy, còn rất nhiều người da đen khác lặng lẽ làm việc dù cuộc sống đối xử khắc nghiệt với họ.

Xuyên suốt lịch sử, nhiều người Mỹ gốc Phi vẫn trở thành những nhà khoa học, nhà nông học giỏi dù không có quyền con người cơ bản. Ngay cả George Washington Carver - một trong những nhà khoa học da đen xuất sắc nhất đầu thế kỷ 20 - cũng sinh ra trong thân phận nô lệ. Ông là người tiên phong, khuyên nông dân trồng thêm cây khác ngoài bông và chỉ cách ngăn đất bạc màu.

George Washington Carver (hàng trước, ở giữa) cùng các giáo viên tại Viện Tuskegee năm 1902. Carver đã giảng dạy ở đây 47 năm và biến khoa nông nghiệp thành một trung tâm nghiên cứu mạnh. Ông dạy phương pháp luân canh, giới thiệu một số cây trồng thay thế giúp cải tạo đất ở những vùng bị suy kiệt do trồng bông quá mức, khởi đầu nghiên cứu về sản phẩm từ nông nghiệp (hóa nông nghiệp) và đào tạo nhiều thế hệ sinh viên da đen về kỹ thuật canh tác để tự chủ kinh tế. Carver còn dựng một lớp học lưu động để đưa kiến thức tới tận nông dân. Ảnh: Wikipedia

Nhìn chung, lịch sử có hai mặt. Một mặt là những thành công lớn như bom nguyên tử, Silicon Valley, NASA và công nghệ sinh học. Mặt kia là những chương tối như công sức bị lãng quên của người nô lệ, thuyết ưu sinh và cuộc đấu tranh gay gắt giữa khoa học, quyền lực và dân chủ. Với sáu chương này, tạp chí Science muốn cho thấy cả hai mặt. Thành tựu và vết sẹo gắn liền nhau. Chúng giải thích vì sao Mỹ trở thành cường quốc khoa học hàng đầu thế giới và vì sao câu chuyện này vẫn quan trọng đến hôm nay.