Yayoi Kusama: Punkte als Heilung
Yayoi Kusama: Những chấm bi vừa chữa lành vừa mang lại danh vọng
Bài đọc được chuyển ngữ và đơn giản hóa để học tiếng Đức. Nội dung gốc thuộc Tia Sang - Van Hoa Xa Hoi.
Bôi đen một từ hoặc cụm từ để tra nghĩa, dịch, highlight hoặc thêm ghi chú.
Tiến độ đọc bài
Đoạn 1/20
Đọc tiếng Đức trước. Khi cần, mở bản dịch ngay dưới từng đoạn.
Xem bản dịch tiếng Việt đầy đủ
Một nghệ sĩ nổi tiếng với những chấm bi
Với Yayoi Kusama, nghệ thuật là cách chữa lành. Nhưng sống cùng nghệ thuật cũng khiến bà kiệt quệ. Vì vậy, bà đã ở nửa thế kỷ trong một bệnh viện tâm thần.
Kusama qua đời ở tuổi 97. Thế giới đón nhận tin này với hai cảm xúc trái ngược.
Một mặt, truyền thông chỉ nhắc đến phần rực rỡ: quần áo và túi xách chấm bi của Louis Vuitton, những cơ thể khỏa thân phủ chấm bi phản đối chiến tranh, những căn phòng gương chấm bi trông như dài vô tận. Rất nhiều người đến đó chụp ảnh.
Đằng sau ánh hào quang ấy, con người thật của Kusama vẫn bị che khuất. Lý do khiến nghệ thuật của bà mạnh mẽ đến vậy vẫn còn là điều bí ẩn.
Kusama không phải người dễ hiểu. Bà chỉ vẽ những chấm tròn đơn giản. Nhưng khối lượng tác phẩm lại khổng lồ. Bà nói: tôi làm nghệ thuật để quên đi cái tôi và hòa làm một với vũ trụ. Nhưng bà cũng nói: tôi là duy nhất và tôi cần danh tiếng. Cuối thập niên 1960, bà chống chủ nghĩa tư bản. Nhưng từ năm 2012, bà hợp tác với Louis Vuitton. Bà sống nhiều năm trong bệnh viện. Bà là một con người đầy mâu thuẫn.
Một nghệ sĩ với khối tác phẩm đồ sộ
Những mâu thuẫn đã bắt đầu từ tuổi thơ. Bà sinh năm 1929 trong một gia đình giàu có ở miền Trung Nhật Bản. Gia đình buôn bán hạt giống hoa. Mẹ bà là một nữ doanh nhân bận rộn. Bà thường đánh đập Yayoi. Bà chỉ muốn con gái phụ giúp công việc.
Khoảng 10 tuổi, cô bé Yayoi đã vẽ hàng nghìn bức tranh chấm bi. Em thường gặp ảo giác lạ: thấy hoa đỏ trên khăn trải bàn. Những bông hoa lan ra tường, đồ vật và con người. Chính em dường như cũng tan vào hoa. Em vẽ đi vẽ lại những đốm hoa ấy. Việc đó giúp em bớt sợ hãi.
Nhưng áp lực vẫn tiếp diễn. Người mẹ thường xé tranh của con gái. Bà còn bắt Yayoi theo dõi cha. Ông ngoại tình với những phụ nữ khác. Yayoi phải chứng kiến cảnh cha lên giường với họ. Vì thế bà sợ hãi tình dục và những hình dạng như dương vật. Về sau điều này hiện rõ trong nhiều tác phẩm.
Ở trường, Yayoi vẽ hoa và trái cây ngoài đồng của gia đình. Cô giáo mỹ thuật đánh giá cao. Nhờ sự giúp đỡ của cô, Yayoi được đến Kyoto học đại học mỹ thuật.
Sau khi tốt nghiệp, bà đã có phong cách riêng. Bà viết thư cho Georgia O'Keeffe, một họa sĩ chuyên vẽ hoa. Năm 1957, bà sang New York. Bà muốn trở thành nghệ sĩ ở đó. Mẹ cho bà tiền để khởi đầu, dù không vui vẻ gì.
Chỉ 18 tháng sau, bà đã có triển lãm cá nhân đầu tiên ở Mỹ. Tranh của bà chỉ có chấm bi hoặc lưới. Lúc dày đặc, lúc thưa thớt. Chúng trông như san hô hay như bọt nước. Chúng gợi cảm giác sợ hãi, xa cách hoặc bình yên. Giới nghệ thuật New York bất ngờ.
Donald Judd viết trên báo: khác với các họa sĩ trừu tượng ở New York, Kusama không vẽ trung tâm. Bà vẽ rất nhiều hình giống nhau đặt cạnh nhau. Bức tranh không có điểm đầu cũng không có điểm cuối. Ý tưởng này đã giúp Judd. Ông từng là nhà phê bình và vài năm sau trở thành nghệ sĩ tối giản. Còn Kusama luôn thử cái mới. Mỗi ý tưởng đều nới rộng giới hạn của nghệ thuật.
Với tác phẩm Accumulation No. 1 (1962), bà làm một điêu khắc mềm. Đó là chiếc ghế phủ đầy dương vật bằng vải khâu có nhồi bông. Người xem có thể cảm nhận tác phẩm bằng tay và cơ thể. Với Infinity Mirror Room - Phalli's Field (1965), khách bước vào một căn phòng gương. Trong đó có nhiều hình dương vật chấm đỏ. Nhờ gương, căn phòng như kéo dài vô tận. Với Narcissus Garden (1966), bà bán những quả cầu kim loại sản xuất từ nhà máy. Người mua có thể thấy mình trong đó. Qua đó bà châm biếm sản xuất và tiêu dùng. Tác phẩm này hình thành nhờ tương tác trực tiếp với khách tham quan. Nhờ vậy Kusama đến với nghệ thuật trình diễn. Sau đó bà làm happening. Ví dụ: một nhóm người khỏa thân vẽ chấm bi lên cơ thể xuống đường phản đối cuộc chiến của Mỹ ở Việt Nam.
Nhiều người tiên phong ở New York đã học từ bà: Claes Oldenburg sao chép điêu khắc mềm của bà. Andy Warhol sao chép bức Airmail Stickers (1962) của bà rồi biến thành Pop-Art.
Ý tưởng của bà lan khắp New York. Người khác thành công nhờ đó. Nhưng Kusama phải liên tục tạo ra những tác phẩm mang tính chiến đấu mới. Áp lực ấy quá lớn. Năm 1973, bà trở về Nhật Bản. Bà vào viện điều trị rối loạn ám ảnh cưỡng chế. Suốt hai thập kỷ, thế giới nghệ thuật lãng quên bà. Bà sống ở đó đến khi mất. Nhưng bà làm việc trong một xưởng gần bệnh viện. Bà tạo ra nhiều tượng và tranh. Bà cũng viết nhiều thơ và tiểu thuyết.
Bức chân dung của một căn bệnh
Nếu xếp những ý tưởng mới của bà theo thời gian, sẽ thấy: chuyển động ngày càng lớn dần. Đầu tiên bà vẽ tranh phẳng. Rồi làm điêu khắc để cảm nhận bằng cả cơ thể. Rồi làm tác phẩm với cơ thể người và hành động. Như vậy, từ tranh 2D thành tác phẩm 3D, lan tỏa bằng chuyển động trong không gian.
Nhưng động lực của bà luôn không đổi. Bà mãi vẽ chấm bi. Ban đầu đó là hoa và hạt giống hoa. Đó chính là hàng hóa từ nông trại của mẹ bà.
Trong các cuộc phỏng vấn, Kusama luôn nói: tôi làm nghệ thuật để chữa lành cho mình và cho người khác. Mỗi chấm là một con người. Một bức tranh với vô số chấm hay mắt lưới giống nhau cho thấy: mỗi người đều bé nhỏ. Mọi người đều cần nhau trong vũ trụ. Đứng trước tác phẩm như vậy, con người cảm thấy hòa làm một với tổng thể. Không còn khổ vì ham muốn.
